πρόσφατα θέματα




Προηγούμενα πρός τό δεῖν οὕτω






Προηγουμενα εὕσημον λόγον δῶτε











by : Γρηγόρης Κλαδούχος

Τζόζεφ Γκριμ Φάινμπεργκ
μετάφραση: Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος
Δημοκρατία χωρίς δήμο;

Δημοκρατία χωρίς δήμο;

 Νεοφιλελευθερισμός εναντίον κοινωνίας
Έρασμος, 2012
44 σελ.
ISBN 978-960-6870-26-2, [Κυκλοφορεί]
Τιμή € 6,36



"Κάθε χρόνο που περνάει, τα πεπραγμένα των κεντροευρωπαίων πολιτικών αντιφρονούντων σβήνουν ολοένα και περισσότερο από τη ζωντανή μνήμη των ανθρώπων. Στα θορυβώδη παιχνίδια εξουσίας που ακολούθησαν το σωτήριον έτος 1980, τα νέα καθεστώτα διασάλπισαν τον μύθο των ηρωικών αντισοσιαλιστών οι οποίοι θυσίασαν την καλοπέρασή τους στον βωμό του 'δημοκρατικού' καπιταλισμού. Από τη στιγμή που δεν υπήρξε τίποτα το ηρωικό στα πεπραγμένα των νέων ελίτ -ιδιωτικοποίησαν τον εθνικό πλούτο περνώντας τον στις δικές τους τσέπες, παρέδωσαν την υπόλοιπη δημόσια περιουσία σε εταιρείες του εξωτερικού, έριξαν τους εργάτες στην ανεργία και τους άνεργους στον δρόμο, κ.ο.κ.-, είχε σημασία να υπενθυμιστεί στον κόσμο ότι αυτό υπήρξε όλο κι όλο το θλιβερό αποτέλεσμα ενός μεγάλου αγώνα που το δίκιο του ελάχιστοι θα μπορούσαν ν' αρνηθούν. Ταυτόχρονα, οι ίδιοι οι παλιοί πολιτικοί αντιφρονούντες παραμερίστηκαν, ενώ οι νεώτεροι επιχειρηματίες και πολιτικοί μιλούσαν εξ ονόματός τους. Στο κάτω-κάτω (έτσι λέει η αφήγηση) οι αντιφρονούντες είχαν ολοκληρώσει το έργο τους" [...]


Το κείμενο που παρουσιάζουμε αποτελεί τη συνοπτική διδακτική αφήγηση μιας πορείας πολιτικών ψευδαισθήσεων από τη γέννηση έως την εξάχνωση των "βελούδινων" επαναστάσεων στην Κεντρική Ευρώπη, της πορείας εκείνης που οδήγησε τις χώρες της εν λόγω περιοχής από τη δική τους Σκύλλα του ολοκληρωτισμού στη δική μας Χάρυβδη (όπως οδυνηρά αποδεικνύεται) της "δημοκρατίας". Ο τίτλος του πρωτότυπου είναι για την ακρίβεια "Η ημιτελής ιστορία της πολιτικής διαφωνίας στην Κεντρική Ευρώπη" και αντιστοιχεί πράγματι στην περιγραφική και αφηγηματική πλευρά αυτού του κειμένου. Ο μεταφραστής επέλεξε, παρακάμπτοντας την αφηγηματική πλευρά να επικεντρωθεί στη διλημματική οπτική που διανοίγει η τελευταία ενότητα του κειμένου, προτρέποντας τον έλληνα αναγνώστη να προσέξει ιδιαίτερα τις αναλογίες ανάμεσα στις κεντροευρωπαϊκές "μετακομμουνιστικές" εξελίξεις και στη δική μας "μεταπολιτευτική" κατάσταση. [...]

(Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος)
Κριτικές - Παρουσιάσεις
Σωτήρης ΒανδώροςΔημοκρατία χωρίς δήμο;, www.bookpress.gr, 17.7.2013

Γιώργος ΚατσαμπέκηςΟ νεοφιλελευθερισμός απέναντι στη δημοκρατία, "Η Αυγή", 21.10.2012

Κώστας ΚαραβίδαςΔημοκρατία χωρίς δήμο;, Περιοδικό "Μόνο", τχ. 11, 28.6.2012
by : Γρηγόρης Κλαδούχος


Posted on : Τρίτη, 16 Ιανουαρίου 2018 [ 0 ] comments Label:

O Γκαίτε για το δημοτικό τραγούδι

by : Γρηγόρης Κλαδούχος
O Γκαίτε είχε πει για το δημοτικό τραγούδι ότι το βρίσκει «τόσο λαϊκό, αλλά και τόσο δραματικό, τόσο επικό και τόσο λυρικό, που αντίστοιχό του δεν υπάρχει στον κόσμο». Μάλιστα το 1815 μάζεψε στο σπίτι του ανθρώπους των τεχνών και των γραμμάτων της εποχής για να τους μιλήσει για το δημοτικό τραγούδι και τους είπε : «Οι εικόνες αυτού του τραγουδιού, του ελληνικού δημοτικού, είναι εκπληκτικές. Φανταστείτε να βάζει δυο βουνά να μαλώνουν μεταξύ τους! Φανταστείτε έναν αετό να μιλάει με το κομμένο κεφάλι του κλέφτη! Φανταστείτε ένας κλέφτης να λέει να του κόψουν το κεφάλι, για να μην το πάρουν οι Τούρκοι, αλλά και να μην το πουν στην αρραβωνιαστικιά του! Αλλά σας αφήνω τελευταίο και ένα άλλο τραγούδι, το οποίο είναι το κορυφαίο», τους είπε και τους διάβασε το μοιρολόι «Ο Χάρος με τους αποθαμένους»!
Στίχοι-Μουσική: Παραδοσιακοί Ερμηνεία : Κρίστη Στασινοπούλου…
YOUTUBE.COM

Posted on : [ 0 ] comments Label:

by : Γρηγόρης Κλαδούχος
Φωτογραφία της Anna Staikou.
by : Γρηγόρης Κλαδούχος



Panos Tsilidis
Διαχειριστής · 10 Ιανουαρίου στις 7:23 μ.μ. · Αθήνα, Attica
Χθες περιπλανιόμουν κάμποσο στον Κόμβο και τον περπάτησα απ' άκρη σ'άκρη....θα τολμήσω να γράψω κάποιες σκέψεις μου...
Περιμέναμε τόσον καιρό να γίνει αυτό το έργο, το θεωρούσαμε θετικό στοιχείο για την περαιτέρω εξέλιξη/ανάπτυξη του χωριού και τώρα που επιτέλους τέλειωσε δεν μπορούμε να το χαρούμε...σκεπτόμουν τι άλλαξε τόσο "δραματικά" από πριν;...μπήκαν οι λευκές διαγραμμίσεις και φάνηκε ο ίδιος δρόμος στενός ;...τόσα φορτηγά και εργοταξιακά οχήματα που μας ταλάνισαν τόσο καιρό πάνω-κάτω δεν ήσαν επικίνδυνα;...λέμε πεζογέφυρα ξέρουμε άραγε πώς θα είναι πότε θα φτιαχτεί πώς θα το εκμεταλλευτούν κάποιοι;...έχει κάποιος δει σχέδια για το πως θα είναι αυτή η κατασκευή;....μήπως δύο φανάρια στη διάβαση και δύο σήματα ΠΡΟΣΟΧΗ έλυναν το θέμα;
Το Πάσχα έρχεται γρήγορα και το καλοκαίρι δεν αργεί...για τους επισκέπτες, από φανοστάτες ο δρόμος υποφέρει, οι κάδοι απορριμάτων στενεύουν περισσότερο τον δρόμο, έχουμε έναν καινούργιο Σιδηροδρομικό Σταθμό που παλιώνει αλλά τρένο θα αργήσουμε ακόμη να δούμε και οι τσούχτρες δεν ξέρουμε ακόμη αν θα διώξουν κι'εφέτος τους τουρίστες....μήπως κοιτάμε το δένδρο και χάνουμε το δάσος; Δώστε μας γρήγορα τον Κόμβο... να γνωρίσουν το μέρος περισσότεροι, να δουλέψουν λίγο πιο πολύ οι επαγγελματίες, μήπως και νοικιαστουν διαμερίσματα, μήπως αναπνεύσουμε όλοι λίγο καλύτερα....να γίνει η ζωή μας λίγο πιο εύκολη...


Γρηγόρης Κλαδούχος Σας ευχαριστώ για την αποδοχή μου ως μέλος της Ομάδας.

Είδα το θέμα που κοινοποιήσατε και ειλικρινά, προσπάθησα να αντιληφθώ τι θέλετε να πείτε. Τρεις φράσεις με δέκα αποσιωπητικά σημαίνει ότι το νόημα βρίσκεται σε όσα υπονοούνται. Ή δεν είναι απόψεις γιατί τα ερωτηματικά είναι περισσότερα από τις προτάσεις. Το κείμενο δεν έχει ευκρίνεια.

Δυστυχώς οι τοπικοί εκπρόσωποι ή και πολίτες, όταν έπρεπε δεν ενδιαφέρθηκαν για τις συνδέσεις με τα νέα συγκοινωνιακά δίκτυα, παρά μόνο οι Ευρωστίνιοι για τα δύο τούνελ και για τον κόμβο στην περιοχή συνάντησης Λυκοποριάς-Σαρανταπηχιώτικων.

Όταν προτείνετε να μπει σήμανση «ΠΡΟΣΟΧΗ», σημαίνει ότι αναγνωρίζετε επικινδυνότητες. Και στον ορίζοντα είναι νέα γέφυρα όχι μόνο για την υπερτοπική συγκοινωνία, αλλά και για την ασφαλή διατοπική πρόσβαση και στον μοναδικό (σε όλη την παραλιακή γραμμή του δήμου) οργανωμένο δημόσιο χώρο δυτικά και σε επαφή με το ποτάμι. Έτσι ο συγκοινωνιακός κόμβος αυτοκινήτων πρέπει ταυτόχρονα να υπηρετεί τον κοινωνικό κόμβο, την περιοχή «Δασάκι», που όπως ανέφερε και ο στρατηγικός σχεδιασμός του Δήμου «αποτελεί σημείο αναφοράς για τον Δήμο και είναι υψηλής αισθητικής και περιβαλλοντικής αξίας».

Έχουμε δικαίωμα να λέμε τι δεν έγινε αν είχαμε προτείνει τι έπρεπε να γίνει. Αλλά μπορείτε να μας πείτε με σαφήνεια και εσείς, και όλοι μας, τι πρέπει να κάνουμε από εδώ και μπρος. Σε ένα διάλογο που αφορά προτάσεις για το μέλλον μας, ώστε αυτό νάχει και κάποια στοιχεία διαμόρφωσής του από τη δική μας παρέμβαση.


Panos TsilidisΔιαχειριστής ομάδας Προς κ. Γρηγόρης Κλαδούχος καλωσήρθατε στην Ομάδα. Σχετικά με το σχόλιο σας υπενθυμίζω ότι εκφράζω τις προσωπικές μου απόψεις με το δικό μου τρόπο γραφής. Τα ερωτηματικά σημαίνουν προβληματισμούς, τα αποσιωπητικά ότι τα πολλά λόγια είναι φτώχεια. Η αργοπορία δεν ωφελεί το χωριό. Εγώ σαν απλός πολίτης προτείνω φωτεινούς σηματοδότες. Εσείς αν είστε ειδήμων τι προτείνετε;

Γρηγόρης Κλαδούχος Κ. Panos Tsilidis Εκείνο που προτείνω και νομίζω ότι αποτελεί προϋπόθεση κάθε αποτελεσματικής συζήτησης είναι να είμαστε σαφείς και με τεκμηριωμένες απόψεις. Το «έχω το δικό μου τρόπο γραφής» δείχνει μικρό ενδιαφέρον για το αν ο άλλος προσλαμβάνει αυτό που θα θέλετε να πείτε. Φαντασθείτε ότι δεν καταλάβατε τις προτάσεις μου αν και δεν έχουν ούτε αποσιωπητικά, ούτε ερωτηματικά.

Καλή η συζήτηση σε σελίδες του facebook, αλλά ο δημόσιος λόγος είναι κάτι περισσότερο. Γιαυτό προτείνω αν έχετε κάποιες ιδέες να κινήσετε διαδικασίες διαλόγου, ώστε να πει τη γνώμη της η τοπική κοινωνία. Μην περιμένετε κάτι από τους τοπικούς εκπροσώπους. Όλα είναι αποτελέσματα θεσμών και κοινωνίας.

Αν το μόνο προφανές που χρειάζεται το επίμαχο σημείο είναι τα φανάρια δεν χρειάζεται και να συζητάμε. Αν κλείνουμε όπως-όπως το θέμα σημαίνει ότι αξίζουμε αυτά που μας δίνουν και δεν χρειάζεται να έχουμε απαιτήσεις και να τις διεκδικούμε. Ήδη από πληροφορίες μου η παλιά λόγω ανεπάρκειας θα αντικατασταθεί με νέα γέφυρα. Διευθετήσεις θα γίνουν και στο ποτάμι.
Θα σας πρότεινα να περπατήσετε στο δυτικό μέρος του δρόμου και στο βόρειο, αλλά φοβάμαι για την ασφάλειά σας, αφού το πλάτος κυκλοφορίας περιορίζεται όσο αυτό ενός φορτηγού.

Στον «κόμβο» δίνω άλλες διαστάσεις και σημασία από αυτήν πρόσβασης Αθηναίων για το Πάσχα. Σε προηγούμενα κείμενά μου έχω προτρέψει να σκεπτόμαστε ότι κάθε επικοινωνιακή υποδομή μπορεί να είναι παράγων αποκλεισμού ή κυριαρχίας, αν εμείς δεν προτείνουμε συμπληρωματικά που εξυπηρετούν τις τοπικές ανάγκες. Το αρχικό ερώτημα είναι ποιο είναι το χωριό και πως ωφελείται.

Panos TsilidisΔιαχειριστής ομάδας Κύριε Γρηγόρης Κλαδούχος δεν θέλω να συνεχίσω τον διάλογο μαζί σας όχι γιατί υπάρχει αντιπαράθεση εκ μέρους σας αλλά γιατί χρησιμοποιείτε υπαινιγμούς που υποκρύπτουν προσβολές. Δεν αποφασίζει μια μικρή μειοψηφία για το μέλλον της Λυκοποριά ς. Δεν είμαι ο Αθηναίος που περπάτησε το Πάσχα. "Περπατώ" στη Λυκοποριά από το 1970 και το σπίτι μου δεν είναι στο τέλος του χωριού και μπορώ και ακούω περισσότερες φωνές... Καλημέρα σας.

........................................................................................................................................................................

Πολλά μπορούν να ειπωθούν για τα παραπάνω. Εκείνο στο οποίο επιμένω είναι: ο κόμβος πρέπει να υπηρετεί ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ, όχι μόνο ανθρώπους μέσα σε αυτοκίνητα. Δείτε τη φωτογραφία. (Γ. Κ.)

by : Γρηγόρης Κλαδούχος
«Μήδεια»
Ευριπίδη
Σάββατο 20 & 21 Κυριακή Ιανουαρίου 2017 | 7:30μ.μ
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΠΟΛΑΤΙΟΥ
Τηλέφωνο κρατήσεων 6945871808
Γενική είσοδος: 7 € / Παιδιά - Φοιτητές: 5 €
Το έργο είναι κατάλληλο για παιδιά άνω των 10 ετών.
Συμπαραγωγή:
• Θεατρική Ομάδα Ευρωστίνης «Πειραματιστές»
• Σύλλογος Πολιτισμού «Σαν Παραμύθι»
• Θεατρικό Εργαστήρι Νεμέας

Φωτογραφία του χρήστη Shelter Radio - Greece.Μέσα από το μύθο της Μήδειας, όπως αυτός παρουσιάζεται στην τραγωδία του Ευριπίδη, η παράσταση επιθυμεί να μιλήσει για το ανεξήγητο του έρωτα. Γι’ αυτό το μέγα κακό που σπαράζει τους ανθρώπους. Για τον πόθο που είναι δεμένος με τον πόνο, για τους όρκους αιώνιας αγάπης και πίστης που δίνονται για να καταπατηθούν, για την προδοσία, την εκδίκηση, την καταστροφή.
«Μπορεί η γυναίκα να έχει δύναμη μικρή και όλα να την τρομάζουν – όμως όταν στο κρεβάτι της την αδικούν και την εξευτελίζουν… τότε δεν υπάρχει από το δικό της πιο δολοφόνος νους»
- Ευριπίδης
Συντελεστές:
Σκηνοθεσία : Τερέζα Λουίζου - Γιάννης Κατσάμπας
Σκηνικά : Ανδρέας Καρβουντζής
Κινησιολογία: Έλενα Ψαρρού
Μουσική Επιμέλεια : Μιχάλης Θεοδωρόπουλος
Ήχοι / Μουσικές : Δήμητρα Καμαρινού
Τραγούδι: Νάνσυ Τσαντήλα
Διδασκαλία: Τερέζα Λουίζου
Μεταφράσεις: Γ. Χειμωνάς – Π. Πρεβελάκης

Πρωταγωνιστούν 
Μήδεια : Τερέζα Λουίζου
Η ψυχή : Νάνσυ Τσαντήλα
Η κραυγή : Δήμητρα Καμαρινού
Γυναίκες της Κορίνθου: Μαρία Ανδρικοπούλου
Δομινίκη Κατσαρού
Ειρήνη Κατσαρού
Κρέοντας : Άγγελος Βλάσης
Εκάτη: Μαρία Ανδρικοπούλου
Ιάσονας : Άρης Σταύρου
Αιγέας : Αντώνης Αντωνίου
Θεραπαινίδα: Σοφία Μαύρου
Αγγελιαφόρος : Γιάννης Κατσάμπας

by : Γρηγόρης Κλαδούχος


T.S.Eliot, ένας απρόσιτος ποιητής


4 Ιανουαρίου 1965 πέ­θα­νε ο νο­μπε­λί­στας ποι­η­τής και δο­κι­μιο­γρά­φος, Τόμας Στερν Έλιοτ Μέλος του Τάγματος της Αξίας ήταν Βρετανός ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας.
Ο ποιητής Τόμας Στερνς Έλιοτ είναι μια από τις πιο εμβληματικές ποιητικές προσωπικότητες του 20ού αιώνα, και η ανάγνωση του έργου του μια αληθινή πρόκληση, τόσο για αυτούς που αγαπούν την μοντέρνα ποίηση αλλά και για εκείνους που διατηρούν ακόμη τις αμφιβολίες τους απέναντί της.

Παρακάτω θα επιχειρηθεί μια προσέγγιση, επιφανειακή ίσως, του ποιητικού του προφίλ, πολύ περισσότερο μια ενθάρρυνση στους λιγότερο “μυημένους” στα μονοπάτια της ποιητικής ανάγνωσης, να μην αφήσουν κάποιο βιβλίο του Έλιοτ να περάσει από τα χέρια τους ανεκμετάλλευτο σε περίπτωση που μια πρώτη επαφή μαζί του τους ξενίσει. Σύμφωνα και με την παρακίνηση του Σεφέρη: “…θα ήθελα, αν είχα την άδεια, να παρακινήσω τον αναγνώστη να προσπαθήσει να χαρεί την ποίηση του Έλιοτ με όλες τις ικανότητες που έχει για να χαρεί την ποίηση και με τα συναισθήματα που έχει μέσα του, έστω και αν δεν συμπίπτουν διόλου με τα συναισθήματα του Έλιοτ.”

Η θέλησή μου να προχωρήσω στην ενθάρρυνση αυτή είναι η προσωπική μου εμπειρία με τον Έλιοτ, που μολονότι μεγάλο μέρος του έργου του δεν το έχω ακόμη διαβάσει- καθότι η λογοτεχνική του
παραγωγή είναι σημαντική- πραγματικά με στιγμάτισε και άλλαξε όχι μονο τον τρόπο που διαβάζω ποίηση αλλά και επενέβη σημαντικά στον τρόπο που σκέφτομαι και αντιμετωπίζω τον κόσμο. Για την προσέγγιση αυτή θα χρειαστεί πρωτίστως και ως είθισται μια μικρή αναφορά στη ζωή του και έπειτα στο καλλιτεχνικό ρεύμα στο οποίο κινήθηκε:

Σύντομη σημείωση: στο κείμενό μου θα υπάρξουν πολλές παραπομπές στα λόγια του Γιώργου Σεφέρη σχετικά με τον Έλιοτ , ο οποίος μετέφραση για πρώτη φορά την Έρημη Χώρα (ποίημα σταθμό του Έλιοτ) στα ελληνικά, ήδη από το 1936 και έχει ασχοληθεί εκτενώς με το έργο του ποιητή.

Τ.Σ.Έλιοτ: Αμερικάνος στην καταγωγή (γεννήθηκε το 1888 στο Μιζούρι) μα που εγκαταστάθηκε στα 1915 στην Αγγλία και ύστερα απέκτησε την αγγλική υπηκοότητα. Σπουδαγμένος στα καλύτερα Πανεπιστήμια του κόσμου: Χάρβαρντ, Σορβόννη και Οξφόρδη, όπου μελέτησε αρχαία ελληνικά, λατινικά, ιστορία, γαλλική φιλολογία και φιλοσοφία. Στο Λονδίνο εργάστηκε για ένα διάστημα ως δάσκαλος σε διάφορα δημόσια σχολεία, κατόπιν προσελήφθη από τη βρεταννική τράπεζα Lloyds και εν τέλει, το 1925 ανέλαβε διευθυντής εκδόσεων στον γνωστό εκδοτικό οίκο Faber&Faber. Ως διευθυντής εκεί, συνέβαλε στην προώθηση του έργου πολλών ποιητών (νέων και μη). Συνδέθηκε στενά με τον Έζρα Πάουντ με τον οποίο γνωρίστηκε στην Αγγλία.

Έζησε την περίοδο που αναπτυσσόταν το ρεύμα του Μοντερνισμού και η δική του συμβολή στην ωρίμανση της μοντέρνας ποιητικής γραφής είναι θεμελιώδης. Η συνεισφορά του στην αγγλική και παγκόσμια λογοτεχνία είναι ανεκτίμητη και τον έργο του έχει τεράστια επίδραση στον κόσμο των γραμμάτων μέχρι και σήμερα. Η σημαντικότερη επιρροή που δέχτηκε ο ίδιος υπήρξε το έργο του Γάλλου Jules Laforgue.

Τιμήθηκε με το βραβείο Νομπέλ το 1948. Ο θάνατος τον βρήκε στις 4 Ιανουαρίου του 1965. Οι στάχτες του βρίσκονται στην εκκλησία Saint Michael στο East Cocker μαζί με μια επιγραφή: ” In my beginning is my end, in my end is my beginning” ( στίχοι από το ομώνυμο ποίημά του East Cocker).

Ο Μοντερνισμός, αναφέρεται σε εκείνο το μέρος της ποιητικής εξέλιξης που αρχίζει από το έργο του Charles Baudelaire και συνεχίζεται ως και τα μεταπολεμικά χρόνια. Με άλλα λόγια, ο σπόρος τίθεται στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα (1850 κ.ε.) και ωριμάζει σταδιακά κατά τις τέσσερις πρώτες δεκαετίες του 20ου. Το τι ακριβώς είναι αυτό το ρεύμα δεν μπορεί να οριστεί ικανοποιητικά, άλλωστε και κάθε είδους ορισμός δεν κατέχει ιδιαίτερη θέση στο χώρο της ποίησης, όποιου είδους. Όπως έγραψε και ο Γ.Σ.:

“Δεν είναι βέβαιο δύσκολο να δώσει κανείς λίγους αδρούς ορισμούς της σύγχρονης ποίησης. Όμως φοβούμαι πάντα μήπως ο ορισμός υποκαταστήσει ανέκκλητα το οριζόμενο.”

Δεν θα ακολουθήσει λοιπόν κανένας ορισμός, παρά μόνο μια γενική εικόνα του τι περίπου θα συναντήσει κανείς αν επιλέξει να ασχοληθεί με τη μοντέρνα ποίηση. Η οποία βέβαια και πάλι είναι επίφοβη γιατί μπορεί εύκολα να απωθήσει τον επίδοξο αναγνώστη.

Το πνευματικό κίνημα του μοντερνισμού, εξεγέρθηκε ενάντια στον παραδοσιακό πολιτισμό με στόχο την κατάλυση των αξιών του ορθού λόγο, ενώ έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στην υποκειμενική συνείδηση του ατόμου και την αλλοτρίωσή της, μια τάση που πυροδοτήθηκε σε μεγάλο βαθμό από την εμφάνιση και διατύπωση των ψυχολογικών θεωριών περί υποσυνειδήτου, που αναπτύσσονταν παράλληλα εκείνη την εποχή. Η “ανακάλυψη” της έννοιας του υποσυνειδήτου, μια έννοια που σήμερα θεωρούμε δεδομένη, προκάλεσε τότε μεγάλη αναταραχή. Υπό την επίδραση αυτή, ο μοντερνισμός αποτέλεσε το πεδίο της υποκειμενικής εποπτείας και της συνείδησης.

Βασικό γνώρισμα της μοντερνιστικής ποίησης είναι η διάλυση της μορφής και η διάθεση για πειραματισμό. Ο ελεύθερος στίχος κυριαρχεί, οι γραμματικοί και συντακτικοί κανόνες παραβιάζοντα, τα σημεία στίξης καταργούνται. Οι προτάσεις είναι ελλειπτικές και αποσπασματικές. Τα διακοσμητικά στοιχεία εγκαταλείπονται και το ύφος που υιοθετείται καταδικάζεται από πολλούς ως “αντι-ποιητικό”, ασύμβατο προς τις γνωστές και αποδεκτές ποιητικές τεχνικές και φόρμες. Η ποιητική γλώσσα γίνεται συμβολική, υπαινικτική και πολυσήμαντη και πολλές φορές μοιάζει να αδιαφορεί για την ανάγκη του αναγνώστη να την κατανοήσει. Επιχειρείται μια προσπάθεια υπονόμευσης της έννοιας της αρμονίας, της ομορφιάς και της λογικής, με τον τρόπο που νοούνταν μέχρι τότε. Θέλει κυρίως να καταδείξει ότι η “η ανθρώπινη εμπειρία είναι υποχρεωτικά κατακερματισμένη και δεν μπορεί να έχει συνολική εποπτεία του κόσμου (Γ.Σ.) ” Ο μοντερνισμός καλλιεργεί το ιδεώδες του κλειστούς, εσωστρεφούς και αυτόνομου κειμένου.

Βασικό γνώρισμά του είναι-περισσότερο για τη λογοτεχνία- η ενότητα του χώρου (οι ήρωες τοποθετούνται συνήθως σε ένα συγκεκριμένο αστικό περιβάλλον) που συμπληρώνει την κατάτμηση του χρόνου που υιοθετείται. Τα γεγονότα παρατίθενται αφηρημένα και συνειρμικά, σαν ο ήρωας να παραπαίει ανάμεσα στην πραγματικότητα, τις αναμνήσεις και τους συνειρμούς του. Η ποίηση παίρνει “διαζύγιο” από τον εμπειρικό κόσμο και καθίσταται αυτάρκης και αυτόνομη.

Επιφανείς εκπρόσωποι της μοντέρνας ποίησης είναι προσωπικότητες που οπωσδήποτε άφησαν βαθυ το στίγμα τους στην ιστορία της λογοτεχνίας, όπως ο Guillaume Apollinaire, o Paul Valery, o Rainer Maria Rilke, o Ezra Pound, o W.B.Yeats και ασφαλώς ο T.S.Eliot.

ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΝΤΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΙΟΤ, από την εποχή του μέχρι σήμερα, έχει λεχθεί για αυτόν ότι είναι “δύσκολος, ακατανόητος και ψυχρός” ακόμη και για εκείνους που η αγγλική είναι η μητρική τους γλώσσα. Το πώς μπορεί όμως να χαρακτηριστεί ένα ποιητής ως “δύσκολος” δεν βασίζεται σε κάτι στέρεο και αντικειμενικό. Η ποίηση μπορεί από τη μια να θεωρηθεί ως η πιο δύσκολη τέχνη γιατί πράγματι είναι δύσκολο να συνδεθούν δυο ψυχές -του ποιητή και του αναγνώστη- μέσα από μια τόσο αφηρημένη μορφή έκφρασης, από την άλλη όμως ίσως να είναι η πιο εύκολη δίνοντας σε αυτόν που τη διαβάζει τη δυνατότητα να την ερμηνεύσει όπως νιώθει ο ίδιος. Ίσως πάλι, και θα χρησιμοποιήσω ξανά τα λόγια του Σεφέρη “σαν ποίηση, όλη η ποίηση είναι δύσκολη, με τη διαφορά πως, ενώ άλλοτε μας έδινε τον τρόπο να νομίζουμε πως την καταλαβαίνουμε, τώρα δεν μας αφήνει καμιά υπεκφυγή”. Όμως, οι ποιητές όπως και κάθε καλλιτέχνης ή τεχνίτης, θα πρέπει να κριθούν σύμφωνα με τους κανόνες της τέχνης τους, της οποίας τέχνης το υλικό είναι ιδιαίτερα δύσκολο να τιθασευτεί. Και καθώς, περνώντας ο καιρός η ποίηση φαίνεται να γίνεται όλο και πιο δύσκολη, τόσο να τη διαβάσει κανείς όσο και να τη γράψει, ίσως θα πρέπει να σκεφτούμε πως οι ποιητές δεν προσπαθούν να δυσκολέψουν την τέχνη τους με ελιτίστικο αέρα, μα το πιθανότερο είναι πως με το πέρασμα του χρόνου” η επικοινωνία μας έγινε τόσο δύσκολη ώστε να υπαγορεύει την ύπαρξη μιας τόσο δύσκολης τέχνης. ” Πρέπει να θυμόμαστε πάντα πως ο ποιητής-και κάθε καλλιτέχνης- προπαντός προσπαθεί να επικοινωνήσει με τον υπόλοιπό κόσμο, ίσως με έναν δυσπρόσιτο τρόπο καμιά φορά, μα πάντα αποζητά να ακουστεί. Και, προσωπικά για μένα, αυτή είναι η μοναδική δυσκολία της ποίησης : πως οι άνθρωποι δεν ξέρουμε να αφουγκραζόμαστε αυτά που θέλει να πει ο άλλος, δεν επιθυμούμε να τα καταλάβουμε μα να τα κρίνουμε και να τα ερμηνεύσουμε. Δοκιμάστε όμως να ακούσετε ποίηση και όχι να διαβάσετε. Η ποίηση είναι μια τέχνη προφορική, λέει ο Σεφέρης και ανατρέχει στον Όμηρο και τους ραψωδούς, και είναι πιο ωφέλιμο να την ακούμε παρά να τη διαβάζουμε. Άλλες φορές πάλι, φοβόμαστε τόσο μήπως δεν την καταλάβουμε- αδιανόητο το θεωρεί ο άνθρωπος να μην μπορεί να καταλάβει κάτι που είναι γραμμένο σε γράμματα που ξέρει να διαβάζει- που τελικά όντως δεν καταλαβαίνουμε τίποτα. ” Ο πολιτισμένος άνθρωπος, τις περισσότερες φορές ζητεί από την τέχνη να του λέει κάτι ή να μοιάζει με κάτι, ενώ το έργο της τέχνης είναι κάτι με το οποίο ερχόμαστε ή δεν ερχόμαστε σε επαφή.”

Ο Έλιοτ λοιπόν κατηγορήθηκε συχνά για ελιτισμό, ερμητισμό και ψυχρότητα, ενώ στην πραγματικότητα είναι ένας άνθρωπος που θέλησε να φωνάξει το αίσθημα της φθοράς και της σήψης που το ένιωσε τόσο βαθιά. Ίσως ο τρόπος που γράφει να υπαγορεύει μια κάποια εξοικείωση με το ύφος του, όμως η “σκηνοθεσία” , οι λέξεις που τόσο αριστοτεχνικά χρησιμοποιεί, θα καταφέρουν τελικά να μεταβιβάσουν αβίαστα το συναίσθημα που περικλείουν.

Η δυσκολία που υπάρχει και που επιζητά πράγματι μια εξοικείωση και που σε μια πρώτη επαφή μπορεί να απωθήσει τον αναγνώστη, όπως είχε συμβεί και σε μένα την πρώτη φορά που επιχείρησα να τον διαβάσω, οφείλεται εν μέρει στον τρόπο συνοχής των ποιηματων, ο οποίος δεν βασίζεται σε λογική, αλλά περισσότερο σε ψυχολογική και συναισθηματική αλληλουχία των ιδεώ και των εικόνων, και έπειτα σε τρία ακόμη χαρακτηριστικά της ποίησης του Έλιοτ:

Πρώτον, η ποίησή του δεν είναι λυρική, αλλά δραματική, με την έννοια της θεατρικότητας, σα να έχουμε μπροστά μας μια θεατρική σκηνή. Το στοιχείο ατό είναι έκδηλο στην Έρημη Χώρα. Σύμφωνα με τον Σεφέρη, η δυσκολία της ποίησης του Έλιοτ, έγκειται περισσότερο στο ότι πίσω από το δράμα που δημιουργείται από τον τρόπο που χρησιμοποιεί τις λέξεις του, ένα εξωτερικό, “μορφολογικό” δράμα, παίζεται κι άλλο ένα ακόμη βαθύτερο και παράλληλο προς το πρώτο, το νοηματικό δράμα, το οποίο ακριβώς οδηγεί τις λέξεις να τοποθετηθούν με τέτοιον τρόπο ώστε να τονίσουν την ατμόσφαιρα και το συναίσθημα που θέλει να εκφράσει ο ποιητής. Να σημειώσουμε εδώ ότι ο Έλιοτ έχει γράψει και θεατρικά έργα σημαντική ποσότητας και ποιότητας.

Δεύτερον, ο Έλιοτ είναι ένας ποιητής με έντονο ιστορικό συναίσθημα. Η “ιστορική αίσθηση” όπως έλεγε και ο ίδιος ” είναι απαραίτητη για όποιον θέλει να συνεχίσει να είναι ποιητής και μετά τα 25 του χρόνια”. Ως ιστορική αίσθηση εννοούσε την επίγνωση και διατράνωση της πολιτισμικής και λογοτεχνικής κληρονομιάς μας.

Ακριβώς με αυτήν την αίσθηση του Έλιοτ, συνδέεται και η τρίτη ποιητική του ιδιοτυπία, η οποία για μένα πράγματι αποτέλεσε βασική δυσκολία στην ανάγνωση της ποίησής του και η οποία απαντάται και σε άλλους καλλιτέχνες του συγκεκριμένου ρεύματος ( βλ. James Joyce). Πρόκειται για τις παραθέσεις ή πραφράσεις αποσπασμάτων ξένων κειμένων που συναντά κανείς σε όλα του τα ποιητικά έργα. Μπορεί μια τέτοια τεχνική να χαρακτηριστεί εύκολα ως αντιγραφή, όμως δεν είναι καθόλου έτσι. Το αντίθετο μάλιστα. Για να πετύχει κανείς να γράφει ποίηση χρησιμοποιώντας αυτήν την τεχνική θα πρέπει να έχει γνωρίσει σε βάθος όλη την ποίηση και ταυτόχρονα να κατέχει τη γνώση πολλών γλωσσών. Η ποήση, κακά τα ψέματα, γίνεται αντιληπτή με πολύ διαφορετικό τρόπο όταν την διαβάζουμε στην αυθεντική γλώσσα γραφής, όσο καλός κι αν ήταν ο μεταφραστής. Έτσι σε αυτήν την τεχνική ιδιορυθμία που ακολουθεί ο Έλιοτ, ο Σεφέρης υποστηρίζει πως διαφαίνεται πολύ περισσότερο ένα αίσθημα αλληλεγγύης παρά ερμητισμού. Ο Έλιοτ δεν απομονώνεται ως καλλιτέχνης. Με τον προσωπικό του τόνο παρασέρνει μαζί του και άλλες φωνές, εναρμονισμένες με την ποίησή του, χρωματισμένες από τον ίδιο, που παραμένουν όμως ανεξάρτητες. Σε ένα από τα δοκίμιά του γράφει : “το ιστορικό αίσθημα υποχρεώνει τον ποιητή να γράφει όχι μόνο με την δική του γενιά μέσα στα κόκκαλά του αλλά με την αίσθηση ότι όλη η λογοτεχνία της Ευρώπης, από τον Όμηρο και μέσα σε αυτή ολόκληρη η λογοτεχνία του τόπου του, αποτελούν μια ταυτόχρονη τάξη.” Επομένως οι ξένοι στίχοι που συνυφαίνονται με τα ποιήματά του, όσο κι αν είναι αποκρυσταλλώσεις άλλων δημιουργών, δεν μπορούμε να πούμε πως είναι ξένα σώματα που απλώς παρατίθετναι ανάμεσα στα δικά του δημιουργήματα, αλλά εναρμονίζονται αβίαστα μέσα στη γενική ατμόσφαιρα του Έλιοτ.

Με λίγα λόγια, το συμπέρασμα από όσους επέμειναν να μελετήσουν τον Έλιοτ, είναι ότι η αρχική απόσταση που δημιουργεί ο λόγος του από τον αναγνώστη, δεν είναι παρά ο τρόπος του Έλιοτ να “στοχάζεται σε βάθος την ανθρώπινη κατάσταση και να οργανώνει με τρομακτική διαύγεια το ποιητικό του υλικό.” (Χάρης Βλαβιανός, Τέσσερα Κουαρτέτα, εκδόσεις Παττάκη). Η ποίηση δεν γίνεται αντιληπτή από όλους με τον ίδιο τρόπο, ούτε προσφέρει τα ίδια πράγματα σε όλους. Οπωσδήποτε όμως, με κάποιον μαγικό τρόπο, όσο απελπισμένη ή αφηρημένη κι αν μας φανεί σε μια πρώτη ανάγνωση “μας σώζει πάντα από την ταραχή των παθών” (Γ.Σ.).

Έχοντας ξεκινήσει σχετικά πρόσφατα την ανάγνωση του Έλιοτ, ο ενθουσιασμός που με κατέβαλε με οδήγησε στην ανάγκη να θέλω τόσο να τον μοιραστώ. Κι αυτός ο ενθουσιασμός πηγάζει από τις εξής διαπιστώσεις: πρώτα από όλα, ξεκινώντας να διαβάσουμε έναν ποιητή πρέπει να ανακαλύψουμε το “σωστό” βιβλίο για να ξεκινήσουμε την ανάγνωση. Από τη δική μου πλευρά, το να ξεκινησω με την Έρημη Χώρα δεν ωφέλησε, τα Τέσσερα Κουαρτέτα όμως ήταν το κατάλληλο βιβλίο για να καταλάβω τι πήγα να χάσω. Και μέσα από την ανάγνωση των Τεσσάρων Κουαρτέτων- αλλά και την ακρόαση, καθώς η έκδοση που έχω συνοδεύεται από ηχητικό υλικό με τον Έλιοτ να απαγγέλει- είδα να ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια μου με τον πιο παραστατικό τρόπο η επίπονη προσπάθεια που χρειάζεται για να αφουγκραστείς τον άλλον και τον κόσμο γύρω σου, να διακρίνεις την ομορφιά, να ταυτιστείς με πράγματα, να τα καταφέρεις και στο τέλος να καταλάβεις. Τι; Δεν μπορώ να πω. Ο καθένας μας κάτι άλλο. Συνιστώ λοιπόν την ανάγνωση και προπάντων την ακρόαση ποιημάτων του Έλιοτ.

Γι’αυτό και αντί επιλόγου, ο ίδιος ο Έλιοτ να απαγγέλει το πρώτο κουαρτέτο Burnt Norton. Προτείνων πρώτα την ανάγνωση του ποιήματος στα ελληνικά, μετά ακρόαση με ταυτόχρονη ανάγνωση στα αγγλικά και έπειτα σκέτη ακρόαση, όπου απλά απολαμβάνει κανείς την ποίηση:






Και ένα μικρό απόσπασμα:

I said to my soul, be still and wait

without hope

For hope would be hope for the wrong thing;

wait without love

For love would be love for the wrong thing;

there is yet faith

But the faith and the love and the hope are all in the waiting

Wait without thought, for you are not ready for thought:

So the darkness shall be the light, and the stillness the dancing.

(East Cocker, The Four Quartets)



ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΟΙΗΣΗ

–The Love Song of J. Alfred Prufrock and Other Observations (1917)

-Poems (1920)

–Whispers of Immortality (1920)

–The Waste Land (η Έρημη Χώρα) (1922)

–The Hollow Men (1925)

–The Journey of the Magi (1927)

–Ash Wednesday(1930)

–Ariel Poems (1930)

–Coriolan (1931)

–Old Possum’s Book of Practical Cats (1939) –Four Quartets (1945)

–The Four Quartets (1948)

ΘΕΑΤΡΟ

–Sweeney Agonistes (1926)

-The Rock (1934)

–Murder in the Cathedral (1935)

–The Family Reunion (1939)

–The Cocktail Party (1949)

–The Confidential Clerk (1954)

–The Elder Statesman (1959)

ΔΟΚΙΜΙΑ

The Sacred Wood: Essays on Poetry and Criticism (1920)

The Second-Order Mind (1920)

Tradition and the individual talent (1920)

Homage to John Dryden (1924)

Shakespeare and the Stoicism of Seneca (1928)

For Lancelot Andrews (1928)

Dante (1929)

Selected Essays, 1917–1932 (1932)

The Use of Poetry and the Use of Criticism (1933)

After Strange Gods (1934)

Elizabethan Essays (1934)

Essays Ancient and Modern (1936)

The Idea of a Christian Society (1940)

Notes Towards the Definition of Culture (1948)

Poetry and Drama(1951)



The Three Voices of Poetry (1954)

On Poetry and Poets (1957)

ΠΗΓΕΣ:

Η Έρημη Χώρα, μετάφραση Γ.Σεφέρη, α’ έκδοση 1936, Ίκαρος

Τ.Σ.ΈΛΙΟΤ, Τέσσερα Κουαρτέτα, μετάφραση Χάρη Βλαβιανού, 2012, Παττάκης.

Wikipedia (για την εργογραφία)

Νάνσυ Τζαλαβρά
frapress.gr
http://denpaeiallo-xylok.blogspot.gr/2018/01/tseliot.html#more