Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΠΕΝΤΕΛΗΣ
ΕΡ. : Υπάρχει το πρόβλημα της καταστροφής της Πεντέλης. Θα ΄θελα να μου πείτε πώς βλέπετε αυτό το πρόβλημα, από ποιές αιτίες γεννήθηκε και που μπορεί να καταλήξει ;
ΑΠ. : Την καταστροφή της Πεντέλης πρέπει να τη δούμε σαν ένα μέρος από την καταστροφή όλης της Αττικής και ακόμα να τη δούμε σε συσχετισμό, με τι είναι η πόλις των Αθηνών σήμερα. Ο αποχωρισμός της Πεντέλης σαν περιοχής, θα κινδύνευε να δώσει στο πρόβλημα μια μορφή εντελώς συμπτωματική.
Όλη η περιοχή των Αθηνών βρίσκεται σε μια κατάσταση πλήρους καταστροφής κι αυτό όχι μόνο από συνέπειες που είναι ήδη αισθητές, αλλά και θα αλλοιώνουν συνεχώς «την ζωή των πολιτών», την ενιαία ζωή .
Δηλαδή δεν πρέπει να μιλήσουμε μόνο για την συνθήκη του αέρα, του οποίου χάνεται η καθαρότητα ή ακόμα, ότι το πράσινο λιγοστεύει· η καταγγελία αυτών ζημιών δεν αρκεί. Οι άνθρωποι μέσα σε μια πολιτεία έχουν(και θα έπρεπε να έχουν) μια ολοκληρωμένη έννοια της ζωής τους. Και αυτή η ζωή είναι ήδη άθλια, είναι απαράδεκτη πια, για πολλούς(και οι δείκτες εξέλιξις είναι τρομακτικοί).
Επομένως, καταστρέφεται η Πεντέλη, αλλά καταστρέφεται στα πλαίσια μιας γενικής καταστροφής. Πώς εκδηλώνεται αυτή η καταστροφή;
Από τη μια μεριά με τον αριθμό των κατοίκων που συγκεντρώθηκαν και συσσωρεύτηκαν, ανατρέπεται κάθε δυνατότητα ισορροπίας με το φυσικό περιβάλλον.
Τα κατ΄εξακολούθηση πολιτικά, οικονομικά, και τεχνικά λάθη, δημιούργησαν αυτό που λέμε νοσηρός υπερπληθυσμός, που ολοκληρώθηκε και με την εγκληματικά αστόχαστη χρήση του εδάφους.
Θα προσπαθήσω να μιλήσω όχι επιστημονικά, γιατί κουραστήκαμε να μιλάμε επιστημονικά και να ακούμε προσεγγίσεις επιστημονικοφανείς για τα πράγματα. Τα γεγονότα στην αλήθεια τους είναι πιο πολύ από-επιστημονικά, είναι δραματικά.
Η προσπάθεια να τους δίνει κανείς μορφές λογικής ανάλυσης, δεν είναι η ίδια η λογική· συνήθως πρόκειται για πληροφορήσεις, δικαιολογίες, πολιτικαντισμούς, συντεχνιακά συμφέροντα, αλλά και αναρμοδιότητες ακόμα και σε πλήρη παρανόηση, λογική και φυσική του Συνόλου : Φύση-Άνθρωπος-Κοινωνία-Πόλις.
Η έννοια λ.χ. της χρήσης του εδάφους δεν είναι έννοια ας πούμε σχεδίου(χάρτη) ή κτηματολογίου.
Η έννοια της ζωής όμως συμπίπτει με τα νούμερα, που βάζουν οι άνθρωποι, όσο κι αν ζητούν ένα τρόπο να γίνουν αναγνώσιμα. Δεν φτάνει δηλαδή να πει κανείς αριθμούς στρεμμάτων, αριθμούς δέντρων.
Ο άνθρωπος έχει πριν απ΄όλα μια συνολική, έχει μια κριτική συναίσθηση σφαιρική (ο μη αλλοτριωμένος άνθρωπος), έχει μια μνήμη ιστορική, δηλαδή όταν κρίνει σήμερα αισθάνεται, ανάλογα με την δομή της μνήμης του, με την ηλικία του, με τα βιώματα, αλλά και τη συμμετοχή του στη δημιουργία των βιωμάτων, είναι ικανός για μια άλλη προσέγγιση που του έχουν συστηματικά στερήσει.
Αν ρωτήσετε ένα ξένο μπορεί να πει ότι, η πόλις αυτή είναι ενδιαφέρουσα. Έχει μπουζούκια, μια δυο παλιές συνοικίες, έχει βίλλες όπου τον φιλοξένησαν· αγνοεί όμως τις δυσκολίες, τις δυστυχίες, τις καταστροφές του ιστορικού και φυσικού τοπίου, τα αδιέξοδα, τα λειτουργικά και ηθικά.
Προσέξτε πόση διαφορά προσέγγισης έχει η αγάπη, ο πόνος, το μίσος· δηλαδή η σκέψη του ανθρώπου είναι αίσθημα, δεν είναι ψευτολογιστική· ο άνθρωπος πρέπει να μεταχειρίζεται τους αριθμούς και την λογιστική όχι για να εξαπατά, αλλά για να διευκολύνει μόνο την ολική του σκέψη.
ΕΡ.: Το ίδιο, το αριθμητικό και στατιστικό στοιχείο οδηγεί τον άνθρωπο σε συναισθηματικές ή ενστικτώδεις αναλύσεις ; Στο τέλος της Τουρκοκρατίας υπήρχε ποσοστό δασών 48%, σήμερα υπάρχει το 19% σ΄όλη την Ελλάδα. Πώς το κρίνεται αυτό ;
ΑΠ.: Τώρα μιλάτε για την Ελλάδα. Όταν λέμε Ελλάδα, ο καθένας παίρνει μια Ελλάδα με τον τρόπο του. Οι Έλληνες βλέπουν μια Ελλάδα στα μέτρα τους, αλλά ποιοι Έλληνες; Υπάρχουν Έλληνες και Έλληνες, καταλαβαίνετε τι θέλω να πω, δηλαδή όταν λέμε στην Ελλάδα ήταν τόσα δάση, νερά, ακρογιάλια κ.λ.π.
Ποιαν Ελλάδα; Ποιών συνόρων; Ποιών ιδανικών; Αυτή την Ελλάδα που νιώσαμε σαν ένα σύνολο φύσης και πολιτισμού, που όπως πρέπει να κάνει κάθε λαός, θα φυλάγαμε στη σκέψη μας σαν ενιαία εικόνα και όραμα ιστορίας και δράσης, που την βλέπουμε για να κάνουμε συγκρίσεις.
Το 49% του εδάφους που αναφέρατε το 1830 ήτανε υπέροχα δάση, σήμερα(1975) έχουν μείνει το 19%, αλλά φτωχά και υποβαθμισμένα. Βλέπετε στη σύγκριση των ποσοτήτων πρέπει να μπαίνει και η ποιότητα.
Τα δάση με τα θαυμάσια είδη δέντρων, γεμάτα από είδη πουλιών ή ζώων, με έντομα φυτά και λουλούδια, γεμάτα ήχους και μορφές δεν συγκρίνονται μ΄αυτά που λέτε 19% σήμερα;
Υπάρχει ένα πρόβλημα ανάγνωσης «σημαντικής»· είναι λάθος να ξεχωρίζει κανείς τα προβλήματα σε επιμέρους και να τα βλέπει με στατιστικές(συνήθως ανακριβείς ή εξ αντικειμένου ανακριβείς). Η ανάγνωση των καταστάσεων πρέπει να είναι απόλυτη γιατί η φύση(η Γη) είναι απόλυτη.
Γι΄αυτό μέσα από τραυματισμένες μνήμες έρχεται η στιγμή που ο άνθρωπος πρέπει να σκέπτεται φιλοσοφικά ή ποιητικά, όπως στις στιγμές που σκέπτεται για τη ζωή ή για το θάνατο ή για την ελευθερία και να ξαναανανεώνει τις θέσεις του. Αν πιστέψουμε αυτές τις θέσεις και στις στατιστικές μας ενσωματωθεί η ποιότητα(όπως θα την δεχόμαστε αν είχαμε ιστορική μνήμη και φιλοσοφική θέση), τότε το 19% που αναφέρατε θα το αποτιμούσατε ίσως σαν 1% όσο κι΄αν είναι, υπερβολικό, προμηνυτικό ή αλληγορικό αυτό το συμπέρασμα.
Αυτό που έχει σημασία είναι να εξετάσουμε το πώς και γιατί. Αυτή η τεράστια αλλαγή(σε 1,5 αιώνα από την Τουρκοκρατία, αλλά στην πραγματικότητα στα 50 τελευταία χρόνια έγινε κάτω από ένα πρόγραμμα που ζητούσε η εξέλιξη ή ήτανε μια σειρά από προδοσίες; Ήτανε εν πάσει περιπτώσει μια συνεχής απρονόητη και ξέφρενη σπατάλη του φυσικού πλούτου του ενιαίου περιβάλλοντος· μια τέτοια κατ΄εξακολούθηση σπατάλη δεν είναι προδοσία;
Για να΄ρθω πιο κοντά στην ερώτησή σας. Κάποτε όταν μετρούσαμε τόση έκταση δασών, εννοούσαμε και τόση έκταση κάμπων και λειμώνων και κήπων και άλλης ελεύθερης γης.
Τότε η στατιστική διαφοροποίηση μεταξύ, τόσα δάση και τόσοι κάμποι και χωράφια, δεν ήταν τόσο τραγική ή ήταν, σε κάποιο μέρος, λειτουργικό το πέρασμα από το δάσος σε άλλη χρήση, στην άλλη καλλιέργεια, όμως τώρα, ότι δεν μένει δάσος(έστω υποβαθμισμένο), περνάει σε φοβερή ξεραΐλα: άσφαλτος, μπετά και χέρσα κτηματοοικόπεδα για πώληση σε ντόπιους και ξένους.
Βλέπετε δεν είναι δυνατόν να απαντήσει κανείς ορθολογικά στο ερώτημα που δίνετε. Μόνο με ταραχή, με ιερή ταραχή γίνεται ορατό. Είναι σαν κανείς να ανοίξει φτερά και να δει από ψηλά. Δεν θα μετράει τότε με στρέμματα, θα μετράει με εικόνες συνολικές.
Το πρόβλημα της Αττικής μου είναι εξαιρετικά οδυνηρό. Είμαι πάρα πολύ προσηλωμένος στην ιστορία της, για πολλούς λόγους προσωπικούς και κληρονομικούς. Όταν σκεφτόμαστε την απελευθέρωσή της από τους Τούρκους, δεν είναι μια χρονολογία, είναι μια μακρά περίοδος αγώνων, είναι φυσικοί και πνευματικοί αγώνες που προηγήθηκαν, ο τρόπος ο ηρωικός που διεξήχθησαν και έτσι έφτασε μια μέρα ο πανηγυρισμός της ελευθερίας. Τότε στον κάμπο της Αττικής είχε 250.000 ελαιόδεντρα. Και το λιόδεντρο είναι σύμβολο του κάμπου δεν είναι κοινό δέντρο : ελιά, ίσον δέντρο και καρπός. Είναι δέντρο και συγκρότηση κοινωνίας· μ΄αυτούς τους καρπούς τρέφει λαό, δημιουργεί πολιτισμό, δημιουργεί, θρησκείες, παιδεία κ.λ.π.
Σήμερα πόσα ελαιόδεντρα απόμειναν; Ίσως κανένα ξεραμένο σε καμία μάντρα. Αυτή είναι μια ολοκληρωτική καταστροφή γιατί είναι σαν μια κατάρα.
Αισθάνθηκα την ανάγκη να μιλήσω για «ποιότητα» σαν παράμετρο. Μάταιος κόπος, οι δυνάμεις κατά της ποιότητας είναι στέρεα δομημένες,(παρά τα εκάστοτε φτηνά λόγια),όχι τόσο θεσμικά όσο οικονομικά και ηθικά. Αυτό που δεν μπορούν όμως να αποφύγουν είναι ότι ο οικολογικός κύκλος είναι αδυσώπητος· η καταστροφή της γης, των δασών κυρίως, που μας απασχολούν, σημαίνει αλλαγή του κλίματος, αλλαγή των βροχών, με επίπτωση στον υδάτινο κύκλο. Όλα δουλεύουν κυκλικά και αλυσσωτά στη φύση, καμιά διάσπασή της δεν είναι ανεκτή. Που είναι το διαυγές εκπληκτικό φως και ο αέρας; Χάθηκαν, κι αυτό στη φύση δεν γίνεται ατιμωρητί. Η τεράστια κλοπή και οικοπεδοποίηση που έγινε, δεν εκφράζεται στατιστικά αφού λειτουργεί σαν κατάρα. Όταν το αιματοβγαλμένο 1832 η γη ανήκει σε ένα έθνος και το 1975 η πολιτεία και οι πολίτες του δεν προστατεύουν αλλά επιβουλεύονται και τα τελευταία ψιχία δασών, βουνών, ακρογιαλιών και δεν έχουμε πια ούτε τον αέρα ούτε τον ουρανό ούτε το νερό, τότε τα μέτρα ελέγχου δεν μπορούν να είναι ποσοτικά, είναι συναίσθηση υπέρβασης ορίων, είναι κατάρα. Γι΄αυτό γνωρίζουμε αυτή την απειλή : ρύπανση, αποσύνθεση, θάνατος.
Άλλοτε περιορισμένες καταστροφές μπορούσε η φύση να τις ανακυκλώσει, σε κάποιο μέτρο· να μετατρέψει ρυπάνσεις και αποψιλώσεις σε διασπάσεις, σε ανασυνθέσεις χημικές και βιομηχανικές, να αποκαταστήσει κάποιες ισορροπίες. Σήμερα όμως τα όρια ξεπεράστηκαν και φθάνουμε στα χείλη του γκρεμνού. Το πρόβλημα δεν είναι ότι χάνεται η Πεντέλη, αυτό είναι εξοργιστικό, πραγματικά όμως χάθηκε η Αττική, το λέω ανεπιφύλακτα και βρισκόμαστε στα τελευταία της χρόνια. Αν δεν γίνει μια αναμόχλευση σε βάθος των σχέσεων των ανθρώπων που αποτελούν το κοινωνικό σύνολο και αυτών που εκλέγουν για να τους εκφράσουν, τότε στα επόμενα χρόνια, μπορεί να βρεθούμε σε μια σειρά από τεράστιες δυσκολίες και καταστροφές, σε κατασπατάληση της ζωής που θα γίνεται μέσα σ΄αυτόν τον χώρο μια ασύμφορη ζωή· αταίριαστη στις συνθήκες εργασίας, υγείας και της ελάχιστης αλλά και απαραίτητης αξιοπρέπειας. Όπου και η έννοια των ωρών ευτυχίας θα αντικατασταθεί από ένα οχετό παράνοιας, θορύβων, βιαιότητας και απάθειας. Οι συνθήκες αυτές θα οδηγήσουν σε ανάγκες και επιθυμίες φυγής. Ανάγκη μετανάστευσης από τις μεγάλες μάζες που υπάρχουν και εξακολουθούν να συσσωρεύονται στην Αθήνα και απρονόητα με τον ένα ή τον άλλο τρόπο σ΄όλη την Αττική.
Μια μετανάστευση για λόγους διάφορους, ας πω ακόμα καταστροφή από υπερπληθυσμό ή κατάχρηση στην εκμετάλλευση της φύσης, ήταν γεγονότα που δεν έλειψαν από την ιστορία. Λάθη γινόντουσαν, κι όταν έφερναν μεγάλες επιπτώσεις οργάνωναν συνήθως μια νέα εγκατάσταση σε άλλο χώρο. Αργότερα, οργανωμένα, ομαδικά ή ατομικά έφευγαν, για κοντινό ή μακρινό τόπο, για κάποια «γη της επαγγελίας».
Σήμερα η ομαδική μετανάστευση είναι δύσκολη ή ακόμα αδύνατη. Σήμερα δεν υπάρχει διαθέσιμος χώρος απάνω στη γη, ουσιαστικά «ου τόπος», εκτός από τις γνωστές περιπέτειες σκληρών συνθηκών κι εκμετάλλευσης που είναι η μοίρα των μεταναστών.
Γι΄αυτό η μόνη διέξοδος είναι η σωτηρία της Αττικής και σε άλλη κλίμακα η σωτηρία της Ελλάδας. Αυτός ο μόνος δρόμος θέλει σύνεση, ήθος και αφάνταστη δημιουργία. Στη θέση της παραοικονομίας και της ασύδοτης κλοπής και καταστροφής της γης, χρειάζεται εμπέδωση των αληθινών σεβαστών νόμων, με βάση τη φύση και το φυσικό δίκαιο.
Ανεξαρτησία και δημοκρατία, που δεν υπάρχουν ούτε γνώρισε ο τόπος μας, είναι το αντικείμενο. Υπάρχουν μεγάλα αγαθά που δεν αιτούνται στην τωρινή κοινωνία καταχραστών και αδικουμένων, που βασικό αίτημά τους είναι κυρίως η πρόσβαση και η διεύρυνσή τους, στα λεγόμενα καταναλωτικά αγαθά. Όμως οι αγώνες για νομιμότητα, ισότητα, δικαιοσύνη, παιδεία, πνευματικά αγαθά, μπορούσαν να είναι πελώριοι, γιατί είναι αγαθά όχι μόνο προτεραιότητας, αλλά και ανεξάρτητα και απαραίτητα για την ανασυγκρότηση κάθε κοινωνίας, και έθνους. Άσχετα με τις πολύπλοκες αιτίες, αυτή η πολιτική και κοινωνική αδιαφορία είναι σοβαρός δείκτης της κοινωνικής και πνευματικής ανάπτυξης, που ενισχύει το χώρο της εκμετάλλευσης, της ανηθικότητας που απεικονίζεται δραματικά στην Αθήνα, στις άλλες πόλεις και δυστυχώς στο φυσικό χώρο.
Απαισιόδοξος; είμαι αφάνταστα, γιατί στέρεψαν οι πηγές της ιστορίας μας. Όμως μια ηθική και νοητική ανέγερση ίσως θα έφερναν σε κάποιο δρόμο, ίσως σε κάποιο επίπονο και γενναίο θαύμα.
ΕΡ. : Χαίρομαι κύριε Προβελέγγιε που μιλάτε σαν προφήτης, αλλά θα ξέρετε ασφαλώς ότι οι προφήτες θυσιάστηκαν όλοι στον Μαμωνά των κατά καιρούς κατεστημένων;
ΑΠ. : Δεν θυσιάζονται. Θα σου πω ένα μυστικό, αφού είχατε την καλοσύνη να με ρωτήσετε. Κανένας άνθρωπος δε θυσιάζεται όταν παραμένει συνεπής σ΄αυτό που είναι. Του μένει μια μερίδα ευτυχίας δική του, που τα κατεστημένα δεν την ελέγχουν, δεν την αγγίζουν. Η ελευθερία είναι του ατόμου είναι ανυπέρβλητη.
ΕΡ. : Ναι, αλλά μήπως μαζί με την ελευθερία έχει και μια πίκρα για το αδιέξοδο των προσπαθειών του.

