Ποιος σχεδίασε την Πράσινη Μετάβαση;
Για περισσότερο από δέκα χρόνια, όλοι όσοι ασχολούνται σοβαρά με την ενέργεια γνώριζαν μία απλή αλήθεια: όσο αυξάνεται η παραγωγή από φωτοβολταϊκά και αιολικά, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη για αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας.
Δεν πρόκειται για νέα επιστημονική ανακάλυψη. Είναι βασική αρχή λειτουργίας κάθε ηλεκτρικού συστήματος.
Χωρίς αποθήκευση, η παραγωγή των ΑΠΕ συχνά υπερβαίνει τη ζήτηση, οδηγώντας σε περικοπές ενέργειας (curtailments), μηδενικές ή ακόμη και αρνητικές τιμές στην αγορά ηλεκτρισμού και τελικά σε αυξημένο κόστος για τους καταναλωτές.
Το ερώτημα λοιπόν είναι απλό.
Αφού αυτό ήταν γνωστό, γιατί εγκαταστάθηκαν χιλιάδες MW φωτοβολταϊκών & γιγαντιαίων αιολικών πριν δημιουργηθούν οι απαραίτητες μονάδες αποθήκευσης και πριν ενισχυθούν τα δίκτυα μεταφοράς;
Ποιος αποφάσισε ότι έπρεπε πρώτα να γεμίσει η χώρα φωτοβολταϊκά & αιολικά και μετά να αναζητηθεί τρόπος να αποθηκευτεί η ενέργεια που αυτά παράγουν;
Γιατί η Πολιτεία ακολούθησε τις επενδύσεις αντί να προηγηθεί με έναν ολοκληρωμένο ενεργειακό σχεδιασμό;
Σήμερα πληρώνουμε το τίμημα αυτής της επιλογής.
Εκατοντάδες GWh καθαρής ενέργειας περικόπτονται κάθε χρόνο επειδή το σύστημα αδυνατεί να τις αξιοποιήσει. Παραγωγοί αποζημιώνονται για ενέργεια που δεν εγχέεται στο δίκτυο, ενώ ταυτόχρονα εγκρίνονται νέα έργα παραγωγής.
Και τώρα εμφανίζεται μια νέα «λύση»: γιγαντιαίες εγκαταστάσεις αποθήκευσης.
Κανείς δεν αμφισβητεί ότι η αποθήκευση είναι απαραίτητη. Το αντίθετο. Είναι ο βασικός πυλώνας ενός σύγχρονου ενεργειακού συστήματος.
Το ερώτημα όμως είναι άλλο:
Γιατί γίνεται τώρα, αφού πρώτα δημιουργήθηκε το πρόβλημα;
Οι αντλησιοαποταμιεύσεις δεν είναι έργα χωρίς περιβαλλοντικό αποτύπωμα
Οι υποστηρικτές τους συχνά παρουσιάζουν τις αντλησιοαποταμιεύσεις ως την ιδανική και «καθαρή» λύση.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Τα έργα αυτά απαιτούν δύο μεγάλους ταμιευτήρες, εκτεταμένες εκσκαφές, νέους δρόμους, ηλεκτρικές διασυνδέσεις και σημαντικές ποσότητες νερού για την αρχική πλήρωση των δεξαμενών. Στη συνέχεια υπάρχουν απώλειες κυρίως λόγω εξάτμισης, οι οποίες πρέπει να αναπληρώνονται. Σε μια χώρα που ήδη αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις στους υδατικούς της πόρους λόγω της κλιματικής αλλαγής, είναι εύλογο να ζητούνται σαφείς απαντήσεις για την προέλευση του νερού και τις επιπτώσεις στη διαχείρισή του. Για να μην αναφερθεί ότι συχνά αυτά τα έργα σχεδιάζονται χωρίς καμία υδρογεωλογική και γεωτεκτονική μελέτη της ευρύτερης υδρολογικής λεκάνης απορροής.
Δεν σημαίνει ότι κάθε έργο είναι προβληματικό. Σημαίνει όμως ότι κάθε έργο οφείλει να αξιολογείται με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής και όχι με γενικές διαβεβαιώσεις ή με copy paste μελέτες.
Και η γη δεν είναι ανεξάντλητη
Ανάλογα ερωτήματα προκύπτουν και για τη χωροθέτηση.
Σε αρκετές περιπτώσεις, μεγάλα ενεργειακά έργα σχεδιάζονται σε εκτάσεις με γεωργική δραστηριότητα ή σε περιοχές υψηλής παραγωγικότητας. Η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως διαθέσιμο απόθεμα προς αξιοποίηση χωρίς να συνεκτιμώνται οι συνέπειες για την πρωτογενή παραγωγή, την τοπική οικονομία και τη διατροφική επάρκεια.
Η Ελλάδα χρειάζεται και καθαρή ενέργεια και ισχυρό πρωτογενή τομέα. Οι δύο στόχοι δεν είναι ασύμβατοι, αρκεί να υπάρχει χωροταξικός σχεδιασμός και σαφή κριτήρια επιλογής θέσεων.
Το πραγματικό πολιτικό ερώτημα
Η αποθήκευση δεν είναι το πρόβλημα.
Το πρόβλημα είναι ότι αντιμετωπίζεται ως λύση εκ των υστέρων, αντί να αποτελεί εξαρχής αναπόσπαστο μέρος του σχεδιασμού.
Εάν οι μεγάλες μπαταρίες και οι αντλησιοαποταμιεύσεις είχαν αναπτυχθεί παράλληλα με τις ΑΠΕ, σήμερα δεν θα βλέπαμε τόσο εκτεταμένες περικοπές παραγωγής ούτε θα βρισκόμασταν μπροστά στην ανάγκη επιτάχυνσης έργων που δημιουργούν νέες αντιπαραθέσεις στις τοπικές κοινωνίες.
Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να βασίζεται στη λογική «πρώτα εγκρίνουμε και μετά σχεδιάζουμε».
Χρειάζεται στρατηγική, όχι αποσπασματικές αποφάσεις.
Και πάνω από όλα χρειάζεται απάντηση σε ένα ερώτημα που μέχρι σήμερα παραμένει αναπάντητο:
Ποιοι ωφελήθηκαν από την επιλογή να προηγηθεί η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη χιλιάδων MW φωτοβολταϊκών χωρίς τις αναγκαίες υποδομές αποθήκευσης και δικτύων; Ποιοι ωφελούνται από την αναγκαία μεταφορά πανάκριβου LNG, που είναι ο τελικός ρυθμιστής των τιμών του ρεύματος;
Γιατί αν η απάντηση είναι ότι επρόκειτο για έναν σχεδιασμό που απέτυχε, τότε κάποιος οφείλει να αναλάβει την ευθύνη.
Αν όμως δεν ήταν αποτυχία αλλά συνειδητή επιλογή, τότε η δημόσια συζήτηση οφείλει να στραφεί όχι μόνο στο τι έγινε, αλλά και στο ποιοι επωφελήθηκαν από τον τρόπο που έγινε…
Δρ. Βασίλης Λύκος, political analyst, biologist – PhD in Risk Assesment & Integrated Environmental Management, MSc in Integrated Coastal Zone Management, University of Crete, Regional Councilor of the Region of Central Greece, Regional Unit of Euboea
