.jpg)
Α.
ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΣ: «Ο διανοούμενος είναι ένα άτομο ικανό να αντιλαμβάνεται την πολυπλοκότητα του κόσμου και να την συνοψίζει, ενδεχομένως με ανατρεπτικές συνέπειες»(1). Αντιλαμβάνεται την δομή της πραγματικότητας και δημιουργεί μια σύνθεση: των ιδεών και της ιστορίας και προσφέρεται στην δράση της με προορισμό να δώσει σε αυτήν το μέγιστο της οικουμενικότητας και της δυνατής επικαιρότητας. Ο κόσμος του είναι αυτός της παιδαγωγικής, των προτάσεων, να φέρνει αρμονικότητες στις αντινομίες σε μια ευγενή συνάρθρωση φαντασιακού και εμπειρίας. Το βασίλειο των καλών διαθέσεων. Τέτοια εφόδια είχε ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης και η ιστορία δεν μπόρεσε να τον διαψεύσει. Ούτε διαμεσολαβητικός, ούτε συγκρουσιακός, αλλά με την διαλεκτική της υγειοφόρου πολιτικής αποστολής.
Πρώτη διαπιστωτική του αφετηρία: ο χαρακτήρας του κράτους, εξαρτημένου, επιτηρούμενου, δορυφορικού, συσσώρευσης κεφαλαίων από οικονομικές μεταπρατικές ελίτ και εξαγωγής κεφαλαίων από το κράτος, με το απαραίτητο θεσμικό και πολιτικό δυναμικό. Με βάση μια διαλεκτική αυτοδιαχειριστική κοινωνική θεωρία γεωιστορικής ολότητας υπέδειξε πράξεις μετασχηματισμών. «Μεταρρυθμίσεις είναι αυτές που αλλάζουν την δομή ενός συστήματος και όχι αυτές που αλλάζουν τις παραμέτρους του» (2). Ο Μ. Χ. στερέωσε μια πύλη στους λαβύρινθους της ζωής και της πολιτικής, πάνω στην σχέση δημοκρατίας ως ιδεατό και μορφών πραγμάτωσής της. Ανέλαβε την ευθύνη ύφανσης ενός νήματος προς την διέξοδο. Οι προβλέψεις του θεμελιώθηκαν στην «προσεκτική μελέτη των συμπτωμάτων». (3) Για τον Μ. Χ. η πολιτική ηθική πέραν της ανιδιοτέλειας, δεν μπορεί να ξεχωρίσει από την διανοητική, μορφωτική προτασιακή δημιουργικότητα. Δεν υπήρξε κάποιος με τέτοιο εύρος γνώσεων και αποτύπωσή τους σε πολιτικά βιβλία. Με «μετατροπή ατομικών προβλημάτων σε δημόσιες θεματικές… υπόδειξη στα άτομα τι πρέπει να κάνουν, ώστε να καταστεί αποτελεσματική η συλλογική πράξη» (4). Η αποδοχή κοινωνικών αιτημάτων και συνθετική επεξεργασμένη επαναπροτασή τους, είναι η ουσία της πολιτικής. «Γράφουμε, σημαίνει ότι δίνουμε εργαλεία αλλαγών» (5). Είναι τα πολιτικά βιβλία του σε διάκριση με συνήθεις πανεπιστημιακές διατριβές, με αθροίσματα αναφορών, μοντάζ, τυραννίας παραπομπών.
Β. Μετείχε στο ιδρυτικό του ΠΑΣΟΚ όχι ως καρριεροποιείο αλλά ως ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟ μοντέλο. Η πρότασή του αυτοκαθορισμού εκτείνεται σε όλο το φάσμα της ζωής, θεσμικής, υλικής και πνευματικής. Είναι οι θεσμικές καινοτομίες αυτοκυβερώμενων συστημάτων που διατρέχουν όλη την αρχιτεκτονική του κράτους, εκκινώντας από τους τόπους και την αναγνώριση της σημασίας των εδαφικών συντελεστών παραγωγής, τα χωριά ως «πολιτική έκφραση της οργανωμένης εργασίας», δήμους, περιφέρειες. Για αυτόν η κοινωνικότητα αποτελεί βάση δημιουργίας κοινωνικής οικονομικής αξίας, επιστροφή μαστόρων τεχνιτών, δημιουργών, της επιστήμης, υπέρβαση οικονομισμών, παραδοσιολατρείας χωρίς διέξοδο προοπτικής. Αξίζει να αναφερθούν οι συσχετίσεις και παραλληλίες με όσα καταγράφει ο Κώστας Βεργόπουλος, για τον Κώστα Καραβίδα: «…ο ριζοσπαστισμός του δεν είναι αφηρημένος, αλλά ορίζεται από την επιδίωξη ενός συγκεκριμένου σκοπού: να κινητοποιήσει την παραγωγική – δημιουργική πρωτοβουλία των ανθρώπων στην βάση, προς όφελός τους. Ο ριζοσπαστισμός του είναι ιστορικοποιημένος, δηλαδή καθορίζεται από ένα πλήθος προσδιορισμών με βάση το έδαφος, την κοινωνία, το έθνος». Σε αυτόν, τον Κ. Καραβίδα, τον πρωτοπόρο κοινωνιολόγο, κοινοτιστή και για αυτές τις ιδέες του ο Μ. Χ. αφιερώνει το βιβλίο του ΑΓΡΟΦΙΛΙΑ.
Γ.
Ο Μ. Χ. επαναφέρει τον πολιτισμό στην ιεράρχηση συνιστωσών του αξιακού συστήματος, του δικαίου των λαών. Σε μια ανοιχτή προοπτική οικονομικών, πολιτισμικών και επικοινωνιακών ανοιγμάτων με την ευρύτερη γεωγραφία. - Πολιτικά ακατανόητο για αυτόν ήταν: «ο διαχωρισμός των εθνικών από τα αληθινά πεδία όπου ΚΡΙΝΕΤΑΙ Ο ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ ΜΑΣ... Η σύγκρουση με την γενοκτονική Τουρκική κάστα κρίθηκε και κρίνεται στο πεδίο της πολιτικής παιδείας, της πολιτικής ικανότητας». Το κύριο είναι η αποδόμηση του Κεμαλικού ιδεολογικού μηχανισμού αυτού του κράτους, ο εκδημοκρατισμός, οι νέες εθνικές, πολιτισμικές συνθέσεις και δημοκρατικές ρυθμίσεις στην Ανατολία και Ανατολική Μεσόγειο. - Την πρότασή του, ίδρυσης της πόλης Ρωμανία που ψήφισε η μεγάλη πλειοψηφία της Βουλής, ακύρωσε ο μετά τον Ανδρέα Παπανδρέου ένοικος του Μαξίμου. Η αμόρφωτη αριστερά, έμεινε σε «ποντιακά» και δεν είδε σε αυτή την πρόταση μιας πόλης - κέντρου επανασύνδεσης με τον ευρύτερο γεωπολιτισμικό χώρο, μια σχέση λαών, έκφραση πολιτισμικού και περιφερειακού διεθνισμού, περιφερειακής αυτοανάπτυξης . - Στην επαναπρόταση της Ευρωπαϊκής ανασύνθεσης, χωρίς ευρωκεντρικούς ευρωκρετινισμούς δεξιάς και αριστεράς ή ευρωεχθρότητας, θεωρεί ότι ιδιαίτερα σημαντική είναι η παρέμβαση της χώρας αυτή τη στιγμή, που η Ευρώπη είναι τυφλή, σε παρακμή και επανέρχεται σε αποικιοκρατικές μεγαλοϊδετικές πονηριές. Ευρώπη λαών, πολιτισμών και δικαιωμάτων.
Δ. Η κριτική του στα κόμματα – μη κόμματα: Η μεταπολιτευτική δημοκρατία πήρε ολοκληρωτικές μορφές. Ήδη από το 2010 μιλάει για το «μεταπολιτευτικό δεξιοαριστερό τέρας». Μπλοκαρισμένη ολιγαρχική δημοκρατία μη αντιπροσώπευσης. Η μεταπολιτευτική κρίση της πολιτικής είναι κρίση περιεχομένων, απουσία προγραμματικής παιδείας και εθνικού σχεδίου. «Η μεταπολίτευση δημιούργησε την δημοκρατία τω κομμάτων, των μηχανισμών, η δημοκρατία δεν οικοδομήθηκε δια μέσου των κομμάτων». «Τα πολιτικά κινήματα δεν ήταν έκφραση μορφωτικών κινημάτων, αντιπροσώπευσης, διαμεσολάβησης σχέσεων κοινωνίας και εξουσίας». «πόσο επικίνδυνα είναι τα εκφυλισμένα, τερατογόνα και χειραγωγούμενα από εξωελλαδικούς κύκλους μορφώματα που εξακολουθούν να ονομάζονται πολιτικά κόμματα και αρχηγοί». « Η ποιοτική πολιτική επιβάλλει ποιότητα στα ΜΜΕ, ούτε παραμυθίαση, ούτε ευτέλεια».
Ε. ΕΥΘΥΝΗ αυτού που θέλει να μιλήσει για το έργο του το πολιτικό και συγγραφικό ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΑΝΑΣΥΣΤΗΣΕΙ ΕΠΑΡΚΩΣ ΤΗΝ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ. Όλοι, βέβαια, όσοι αναφέρονται στο όνομά του υπόκεινται σε διαδικασίες κριτικής και επαλήθευσης. Ωστόσο η πολλή αγάπη, η λατρεία σκοτώνουν την λογική. «Ένας καλός μαθητής δεν είναι αναμεταδότης, δεν επαναλαμβάνει. Η υπερβολή πιστότητας μπορεί να βαλσαμώσει τις ιδέες» (6).
ΑΙΣΘΗΜΑ ΕΥΘΥΝΗΣ: πρωτοβουλίες δημιουργίας ενός αυθεντικού νέου, μεγάλου δημοκρατικού κόμματος με αυτόχθονη αυθεντική ιδέα της χώρας. Εκσυγχρονισμός είναι η απελευθέρωση από τα κομματοκρατικά δεσμά, από την κακιστοκρατική πολιτική τάξη. Κάθαρση, ηθικοποίηση όλων των εξουσιαστικών μηχανισμών, που δεσμεύουν την χώρα, άνοιγμα ενός δημοκρατικού δρόμου. Πρότασή μου προς όλους όσους αναφέρονται στον λόγο και το έργο του Μ.Χ.: η υπευθυνοποίηση στην διακηρυκτική του κεντρικότητα: την διαφθορά, διαπλοκή, δημοκρατία, μετέχοντας στα κινήματα που η κοινωνία γεννάει. Με βάση αυτήν την κατεύθυνση επόμενη κίνηση είναι η επεξεργασία εξειδικευμένων προτάσεων. Έλεγε ότι οι δημοκρατίες τιμωρούν. Έρευνα οικονομικών, πολιτικών και των εξουσιαστικών δομών και ανθρώπων, που συσχετίστηκαν ή εξελίχθηκαν με κυβερνητικές αποφάσεις, αλλά και αυτών που ανέλαβαν έρευνες και κάλυψαν την ανηθικότητα.
Όσοι αναφερόμαστε στον Μιχάλη Χαραλαμπίδη, όταν δηλώνουμε πολιτικές συμφωνίες δεν μπορούμε να χρησιμοποιούμε το όνομά του επί ματαίω. Αυτός έκανε πολλά για τους άλλους . Εμείς ας τολμήσουμε και τα λίγα. Να χτίσουμε γέφυρες με το έργο του. Για να περάσουν οι ιδέες του και ξεκλειδώσουν ερμηνείες και πράξεις στην δημόσια επικαιρότητα. Διαφορετικά, κάθε χρόνο στις 27 Μαρτίου θα στέλνουμε την ιδιοτελή ευχή «να ζούμε να τον θυμόμαστε».
ΣΤ.
Το σημείωμα αυτό είναι συνέχεια και συνιστάται να διαβαστεί μαζί με το κείμενο συνεργασίας με τον Ντίνο Παπαντωνίου, «ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ: Η ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΣΕ ΕΝΑΝ ΟΡΙΖΟΝΤΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ – ΚΟΙΝΩΝΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΝΟΗΜΑΤΟΣ ΖΩΗΣ», που υπάρχει και στο διαδίκτυο. Περιλαμβάνεται στο βιβλίο με συγκεντρωτικά κείμενα που δημοσιεύτηκαν μετά τον θάνατό του και με 78 σελίδες εργογραφία από τον Θεοφάνη Μαλκίδη και με την συνεπιμέλεια του Βασίλη Αϊβαλιώτη, έκδοση Πολιτιστικού Αναπτυξιακού Κέντρου Θράκης .
…
(1) Ορισμός κατά τον Wlodek Goldkorn (2)Τζιόρτζιο Ρούφολο – οικονομολόγος (3)Θουκιδίδης
(4)Σίγκμουν Μπάουμαν - Κοινωνιολόγος
(5)Ρομπερτο Σαβιάνο - συγγραφέας (6)Κάρλο Σίνι – φιλόσοφος
…
1. Το παραπάνω κείμενο είναι αφιερωμένο στον Ηλία Σιαμέλα (Ηλίας Σιαμέλας). Μετά τις εκλογές του 2000 στην συνέλευση της Δημοκρατικής Περιφερειακής Ένωσης, ανάμεσα σε μελαγχολικές θεωρήσεις, ο Ηλίας – παλιός θαλασσινός - στην σκηνή με τα χέρια υψωμένα είπε «γην ορώ», όπως και ο τίτλος ενός βιβλίου του. Τον «ξαναείδα», όταν πριν χρόνια το Ιταλικό περιοδικό l ESPRESSO δημοσίευσε την εικόνα που επισυνάπτω. Την έκανα διακριτικό της σελίδας ΕΥΠΟΛΙΣ ΟΜΙΛΙΑ.
2. Το κείμενο πλαισιώνεται από την προσωπογραφία του Μιχάλη Χαραλαμπίδη, έργο της Μαργαρίτας Ράντεβα και το σήμα του ευΠΟΛΙΣ ΟΜΙΛΙΑ.
Γρηγόρης Κλαδούχος – Ξυλόκαστρο Κορινθίας – 26 Μαρτίου 2026
