1. Kostas Hatziantoniou: Η 27η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1922 - 2. John Kioulekas: ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ 1922 / (ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΟΥΣ ΣΤΟ FACEBOOK)

1.

Kostas Hatziantoniou

Η 27η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1922

Η μέρα που μπήκαν οι τσέτες στην Σμύρνη. Η μέρα που έσβησε το όραμα νέας ζωής και νέου πολιτισμού που θεμελιώνονταν στην Ελληνική Ανατολή. Η μέρα που έριξε για πάντα τον κόσμο στον μηδενισμό. Γιατί η ελληνική ολοκλήρωση ήταν ζήτημα παγκόσμιας ηθικής τάξης.

Αν κάποτε ήταν πόνος που τα κόκαλα των Ελλήνων στην Ασία έμεναν άψαλτα, άταφα, αλιβάνιστα (ζύγιζαν βαριά στον λαό μας πριν εκφυλιστεί αυτές οι λειτουργίες), τώρα οι ματωμένες μνήμες μας, οι ιωνικές μας αντοχές, πολεμούν για να μη βουλιάξουν στη λήθη. Και μνημονεύουν ακόμη τους προγόνους, μάρτυρες ή πρόσφυγες. Καλή σου ώρα λοιπόν δάσκαλε στην Χατζηαντώνειο σχολή του Αγίου Δημητρίου, καλή σου ώρα γυναίκα από το Ιβρινδί, καλή σου ώρα μπακάλη από το Τομάζι, καλή σας ώρα ορφανά του Μπαϊρακλί, του Βουτζά, του Τραπάκιοϊ. Καλή σας ώρα και σε σας κορίτσια από τ' Αλάτσατα στα Εισόδια της Παναγιάς ταμένα και σφαγμένα, χωρίς τραγούδι του βιολιτζή του Λάλα, των πηγαδιών κορίτσια, που διαλέξατε τον θάνατο κι αυτός αρνιόταν, κορίτσια του Ρεΐς Ντερέ που μάθατε ποιος είναι ο Τούρκος, του Σιντιρτζή κορίτσια που πετάξατε στους φυγάδες τα κεντήματά σας πριν συρθήτε στα σκλαβοπάζαρα του Μπαλίκεσιρ. Από τον σπαραγμό σας μάθαμε την αλήθεια για το διεθνές «δίκαιο», για τη «δυτική δημοκρατία», για τα «ανθρώπινα δικαιώματα».

Καλή σας ώρα και σε σας παππούδες και γιαγιάδες που σωθήκατε και φθάσατε εδώ και δώσατε ζωή στο μίζερο και λυμφατικό κρατίδιο της Βαλκανικής, μ' ένα κλειδί που σκούριασε για πόρτες που δεν υπάρχουν πια. Σε σας που φέρατε μαζί σας ό,τι πιο υψηλό γέννησε ο ελληνισμός, το πνεύμα της Ιωνίας, όπως το περιέγραφε ο άδικα λησμονημένος ποιητής της Σμύρνης Μιχαήλ Αργυρόπουλος, για να απαντά αιώνια στον πάντα αμετανόητο, παλιό ή εκσυγχρονισμένο μικροελλαδισμό:

«Δὲν διακονεύω· κι' οὔτε σᾶς ζητῶ ἐλεημοσύνη.

Ψηλὰ τὸ μέτωπό μου τὸ κρατῶ· στεφάνι ἡ ὀδύνη.

Τὸν "Όμηρο βαστῶ στὴν ἀγκαλιά, τοῦ Νοῦ κορῶνα,

καὶ σᾶς τὸν ἀπιθώνω, ἀπ' τὴ σπηλιά στὸν Παρθενῶνα !

Σᾶς φέρνω καὶ τὴν τέφρα τῶν Σοφῶν, τῶν ᾿Ἐφεστίων·

Σᾶς φέρνω καὶ τὸ δέρμα τῶν Γραφῶν καὶ τῶν Εὐαγγελίων·

Σᾶς φέρνω καὶ τῆς Τέχνης τοὺς ρυθμούς μαρμαρωμένους·

καὶ τῶν Ναῶν καμπάνες γιὰ κλαθμοὺς τοῦ σκόρπιου Γένους.

Καὶ πίσω ἕνα κοπάδι ἀπὸ ψυχές, ἴσκιους θυμάτων,

μὲ σφαχτερά, σπονδὲς καὶ προσευχές μελλοθανάτων!....

Στὰ χέρια θυμιατήρια! Ταπεινὰ τὰ μάτια, ᾿Αθήνα.

Δὲν διακονεύω· ὁ πόνος σας περνᾶ...

-Ρωμηέ, προσκύνα !»

…

2.

John Kioulekas

Α.

ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ 1922 !

Πώς ένα εξαιρετικά αξιόμαχο στράτευμα υπέστη συντριπτική ήττα από μια διαλυμένη αυτοκρατορία; Πώς μια χώρα που αξιοποίησε τις συμμαχίες των δυνατών κατέληξε σε διεθνή απομόνωση και εθνική καταστροφή;

Η Ιστορία έχει καταγράψει μια αλληλουχία παραγόντων που πλέον δεν επιδέχονται αμφισβήτηση:

Η όξυνση του εθνικού διχασμού.

Η ανικανότητα, η αναξιοπιστία και η εγκληματική ολιγωρία της φιλομοναρχικής κυβέρνησης που προέκυψε μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920

Οι κρίσιμες μεταβολές στους διεθνείς συσχετισμούς και η αλλαγή προσανατολισμού των συμμάχων

Η ικανότητα της τουρκικής στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας και η υποτίμησή της από την αντίστοιχη ελληνική

Η κακοδιαχείριση της κρίσης στο Μικρασιατικό μέτωπο το 1921-22

Η αντίστροφη μέτρηση για τη Μικρασιατική εκστρατεία ξεκίνησε με μια αστοχία του Ελευθέριου Βενιζέλου: τη διενέργεια εκλογών τον Νοέμβριο του 1920, εν μέσω ελληνοτουρκικού πολέμου και οξύτατης κλιμάκωσης του εθνικού διχασμού.

Ο Βενιζέλος, μεγάλος παίκτης στη διεθνή σκηνή, είχε ποντάρει σωστά στον Μεγάλο Πόλεμο προβλέποντας τη νίκη της Αντάντ. Η Ελλάδα πήρε σημαντικά ανταλλάγματα συμβατά όχι μόνο με τη Μεγάλη Ιδέα αλλά και με την απαράβατη υποχρέωση της να προστατεύσει τους ομογενείς πληθυσμούς που υφίσταντο τις διώξεις των Νεοτούρκων από το 1914.

Με τη Συνθήκη των Σεβρών είχαμε προσαρτήσει την Ανατολική Θράκη και είχαμε κερδίσει την προσωρινή διοίκηση (με προοπτική για πλήρη ενσωμάτωση) της επαρχίας Σμύρνης. Επρόκειτο για θρίαμβο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Ο Βενιζέλος θεωρούσε δεδομένο ότι θα κέρδιζε τις εκλογές.

Αλλά το εκλογικό σώμα, κουρασμένο από τη μακροχρόνια εμπόλεμη κατάσταση και μπλοκαρισμένο από τον δηλητηριώδη εθνικό διχασμό και το αντιβενιζελικό μένος των αλλοεθνών μειονοτικών πληθυσμών, έδωσε τη νίκη στον συνασπισμό των φιλομοναρχικών που ήθελαν τη ρεβάνς από την περίοδο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Με το απατηλό σύνθημα «οίκαδε», δηλαδή την επιστροφή του στρατού, η «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις» απέκτησε σαρωτική πλειοψηφία.

Όταν όμως ο φιλομοναρχικός συνασπισμός ανέλαβε τα ηνία της χώρας, εγκατέλειψε το λαϊκό αίτημα επεκτείνοντας τον πόλεμο στα ενδότερα της Ανατολίας. Κύριο μέλημά του ήταν να επαναφέρει τον Κωνσταντίνο και να κάνει σαρωτικές αλλαγές στο στράτευμα με βασικό κριτήριο την αφοσίωση στον βασιλιά.

Στο μεταξύ οι διεθνείς συσχετισμοί μεταβάλλονταν. Η επανάσταση των Μπολσεβίκων στη Ρωσία είχε επικρατήσει πλήρως το 1920, γεγονός που ακύρωσε την αρχική βρετανική πολιτική στην Ανατολή. Ο Κεμάλ αναδεικνυόταν σε παράγοντα ανακοπής της κυριαρχίας των Μπολσεβίκων στα Στενά. Οι δε (πρώην) σύμμαχοι, ενοχλημένοι από την επάνοδο στην Ελλάδα του γερμανόφιλου βασιλιά Κωνσταντίνου, πάγωσαν κάθε είδους στήριξη προς την Ελλάδα. Αυτή η αλλαγή της πολιτικής τους ήταν καταφανής στη Διασυμμαχική Συνδιάσκεψη στο Λονδίνο τον Φεβρουάριο του 1921. Η προοπτική εφαρμογής ενός ειδικού άρθρου της Συνθήκης των Σεβρών, που προέβλεπε είσοδο ελληνικών στρατευμάτων στην Κωνσταντινούπολη με βρετανική στήριξη, πάγωσε.

Τον Μάρτιο οι Μπολσεβίκοι αναγνώρισαν την κυβέρνηση του Κεμάλ με τη Συνθήκη της Μόσχας και άρχισαν την παροχή άφθονης υλικής βοήθειας στον νεοσύστατο κεμαλικό στρατό. Το Νοέμβριο του ιδίου έτους την αναγνώρισε και η Γαλλία, η οποία εκκένωσε την Κιλικία και παρέδωσε τον οπλισμό στις τουρκικές δυνάμεις. Το ίδιο έκανε και η Ιταλία που εκκένωσε σταδιακά την Αττάλεια και την κοιλάδα του Μαιάνδρου ως τον Απρίλιο του 1922.

Ο Μουσταφά Κεμάλ έκανε παιχνίδι με όλους την ίδια στιγμή που η κυβέρνηση Γούναρη έδειχνε να μην αντιλαμβάνεται επαρκώς την πραγματικότητα. Βυθισμένη σε οικονομική δυσπραγία και σε διεθνή απομόνωση, συνέχισε την εκστρατεία στα ενδότερα της Ανατολίας με έναν στρατό απογυμνωμένο από πολλούς αξιόμαχους βενιζελικούς αξιωματικούς και με ανεπαρκή για το εγχείρημα στρατιωτική ηγεσία.

Στο Μεγάλο Πολεμικό Συμβούλιο που συνήλθε στην Κιουτάχεια, η κυβέρνηση Γούναρη (με τη χλιαρή στήριξη του βαριά άρρωστου Κωνσταντίνου που αδυνατούσε να ανταποκριθεί στο αξίωμά του) αποφάσισε τη συνέχιση των επιχειρήσεων και την κατάληψη της Άγκυρας, παρά τις αντιρρήσεις των στρατηγών που επεσήμαναν τις αντικειμενικές δυσκολίες.

Την ιδια περίοδο ο Κεμάλ προετοίμαζε έναν πολύ καλά εκπαιδευμένο στρατό με εμπειροπόλεμη και ικανή ηγεσία. Η δε Μ. Βρετανία, στην οικονομική και διπλωματική βοήθεια της οποίας υπολόγιζε η ελληνική κυβέρνηση, αποστασιοποιήθηκε πλήρως καθώς τα συμφέροντά της στα Στενά και στη Μέση Ανατολή τής υπαγόρευαν να υποστηρίξει το κεμαλικό κράτος ως ανάσχεση της επιρροής του μπολσεβικισμού.

Σ΄ αυτές τις αντίξοες διεθνείς συνθήκες, ο ηρωισμός και η καρτερία των Ελλήνων στρατιωτών, αλλά και οι εξαίρετες ικανότητες κάποιων αξιωματικών, δεν ήρκεσαν ώστε να αποτρέψουν το μοιραίο. Διότι στρατός με διχαστική και ανίκανη ηγεσία, χωρίς ανεφοδιασμό και επαρκείς επικοινωνίες και εξουθενωμένος από τις κακουχίες και τις εξαντλητικές πορείες, δεν έχει νικήσει ποτέ.

Έως την 26η Αυγούστου του 1922 είχαν καταφέρει να φτάσουν στη Σμύρνη τα υπολείμματα του ελληνικού στρατεύματος. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 27ης την εγκατέλειπαν και τα τελευταία. Στις 11 η ώρα έμπαινε στην πόλη η εμπροσθοφυλακή του τουρκικού ιππικού. Ακολουθούσαν οι Τσέτες...

Η μεγαλύτερη εθνική τραγωδία στη Νεότερη Ιστορία μας...

3.

John Kioulekas

Β.

27 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1922 *** ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ...

"Kαλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα": Στις 26 Αυγούστου 1922, διατάσσεται εκκένωση της Μ. Ασίας.

Ο ύπατος αρμοστής Σμύρνης (επιλογή του Βενιζέλου) Αριστείδης Στεργιάδης φεύγει από τους πρώτους, με Βρετανικό θωρηκτό.

Το μέτωπο καταρρέει και οι Ελληνικοί πληθυσμοί παραδίδονται στο έλεος του Τουρκικού στρατού. Μια μέρα μετά την διαταγή της εκκένωσης,

27 Αυγούστου 1922, ο Τουρκικός στρατός μπαίνει στη Σμύρνη. Οι Τούρκοι εθνικιστές αρχίζουν μαζικές πυρπολήσεις κτιρίων, βιασμούς, εκτελέσεις, βασανιστήρια κατά των χριστιανικών πληθυσμών. Οι Ελληνικές αρχές έχουν δραπετεύσει, αφήνοντας τους Μικρασιάτες στην Μικρά Ασία, στην τύχη τους.

Ο τραγικός απολογισμός του ήταν περίπου 91.000 απώλειες του Ελληνικού στρατού, ενώ 1.500.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να ξεριζωθούν από τις εστίες τους αφήνοντας χιλιάδες νεκρούς.

Περίπου ένα μήνα πριν μπούν οι Τούρκοι στην Σμύρνη, 20 Ιουλίου 1922, με ομόφωνη απόφαση της Eλληνικής Βουλής, δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο κατάπτυστος νόμος 2870 "περί παρανόμου μεταφοράς προσώπων ομαδόν ερχομένων εις τους Ελληνικούς λιμένας εκ της αλλοδαπής".

Ήταν ο πρώτος νόμος του Ελληνικού κράτους ενάντια σε πρόσφυγες και είχε ως αποκλειστικό στόχο να εγκλωβιστούν οι Μικρασιάτες και οι Πόντιοι και να μην μπορούν να έρθουν στην Ελλάδα (γιατί, όπως πάντα, το μόνο "εθνικό" καθήκον της μοναρχικής αστικής τάξης ήταν η εξουσία της και φοβόταν αναταραχή).

Έτσι πολλοί απο αυτούς αφέθηκαν στο έλεος των Τούρκων εθνικιστών που συνέχισαν τον αιματηρό κύκλο των εγκλημάτων απέναντι σε χριστιανικούς πληθυσμούς στα οποία συμμετείχαν οι Τούρκοι και Έλληνες εθνικιστές αντίστοιχα.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Γ. Δαφνή ("Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων", Αθήνα 1997, σ. 31), ο ύπατος αρμοστής Σμύρνης Στεργιάδης φέρεται να είπε: "Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα!". Ο Στεργιάδης είχε πάρει εντολή από τον Πρωθυπουργό Γούναρη που έλεγε: "Αποφύγετε δημιουργία προσφυγικού ζητήματος".

Το πως έβλεπαν τους Ελληνικούς πληθυσμούς στην Μ.Ασία μοναρχικοί ανώτεροι στρατιωτικοί, πολιτικοί κ.α-αυτοί που πούλαγαν "πατριωτισμούς" -φαίνεται πχ απο επιστολή του Πρίγκιπα Ανδρέα Γλύξμπουργκ, διοικητή του Β΄ Σώματος Στρατού(και πατέρα του Φίλιππου, συζύγου της Ελισάβετ Β΄ της Αγγλίας που πέθανε το 2022):

"Ἀπαίσιοι πραγματικῶς εἶναι οἱ ἐδῶ Ἕλληνες..θὰ ἤξιζε πράγματι νὰ παραδώσωμεν τὴν Σμύρνην εἰς τὸν Κεμὰλ διὰ νὰ τοὺς πετσοκόψῃ ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἀχρείους".

Η εκκένωση της Μικρασίας διατάχθηκε μυστικά από την Αθήνα. Ο ύπατος αρμοστής με διαταγή από την Αθήνα της μοναρχικής κυβέρνησης διέταξε "να συσκευασθώσιν τα αρχεία" τονίζοντας πως η διαταγή έπρεπε να κρατηθεί "απολύτως μυστική από (τον) πληθυσμόν".

Το Ελληνικό αστικό κράτος, που έφτιαξε τον πρώτο αντιπροσφυγικό νόμο για να εμποδίσει τους Μικρασιάτες πρόσφυγες (για την καταστροφή των οποίων είχε μεγάλη ευθύνη).

Λαοί που ξεχνούν την ιστορία τους, είναι καταδικασμένοι να την ξαναζήσουν.