"Μισογύνης και σεξιστής ο Όμηρος"!, για ακόμη μια φορά η λαίλαπα της cancel κουλτούρας και της πολιτικής αν-ορθότητας ξαναχτυπά.
Ερωτηθείσα η Λουπίτα "Ωραία Ελένη" Νιόγκο σε πρόσφατη συνέντευξη για το τι θα έλεγε στον ΟΜΗΡΟ αν τον είχε μπροστά της απάντησε εντελώς άστοχα και αλαζονικά:
«Λοιπόν, Όμηρε, πώς νιώθεις για τον χρόνο που αφιερώνεται σε αυτές τις γυναίκες στην ταινία, λαμβάνοντας υπόψη πόσο λίγο χρόνο αφιέρωσες εσύ σε αυτές;».
Υπάρχουν στιγμές που μια φράση ξεπερνά τα όρια μιας απλής δήλωσης και αγγίζει τα θεμέλια ενός ολόκληρου πολιτισμού. Μια τέτοια στιγμή είναι και αυτή.Ιδιαίτερα όταν προέρχεται από μια ηθοποιό που γνωρίζει πολύ καλά τον τεράστιο θόρυβο που έχει προκαλέσει η ανάληψη ενός από τους πιο εμβληματικούς ρόλους της παγκόσμιας μυθολογίας της Ωραίας Ελένης.
Όταν κάποια καλείται να ενσαρκώσει την Ελένη της Τροίας, δεν αναλαμβάνει απλώς έναν κινηματογραφικό ρόλο. Αναλαμβάνει να αγγίξει μια μορφή που εδώ και σχεδόν τρεις χιλιετίες στέκεται στο κέντρο της ανθρώπινης σκέψης. Μια μορφή που έγινε σύμβολο ομορφιάς, πάθους, πολέμου, ευθύνης, ενοχής και μοίρας. Μια μορφή που δεν ανήκει σε μια εποχή ή σε έναν λαό, αλλά στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά.
Γι’ αυτό ακριβώς η προσοχή στις λέξεις δεν είναι κάποια λεπτομέρεια αλλά υποχρέωση.
Διότι όταν το όνομα που βρίσκεται απέναντι είναι ο Όμηρος, δεν μιλάμε για έναν απλό συγγραφέα. Μιλάμε για έναν από τους θεμελιωτές της ανθρώπινης αφήγησης. Για τον ποιητή που έδωσε στην ανθρωπότητα τον Αχιλλέα, τον Οδυσσέα, τον Έκτορα, την Πηνελόπη, την Ανδρομάχη και την Ελένη.
Για τον άνθρωπο που με τη δύναμη του λόγου του κατάφερε κάτι σχεδόν αδιανόητο να συνομιλεί με ανθρώπους που γεννήθηκαν χιλιάδες χρόνια μετά από εκείνον.Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση της σύγχρονης εποχής.Συχνά ζητούμε από τους μεγάλους δημιουργούς του παρελθόντος να απολογηθούν επειδή δεν σκέφτηκαν όπως εμείς. Τους περνούμε από τα φίλτρα των σημερινών αντιλήψεων και ξεχνούμε ότι εκείνοι δεν δημιουργούσαν για μια εποχή που δεν είχε ακόμη γεννηθεί.Ο Όμηρος δεν είχε μπροστά του κάμερες, σκηνοθέτες, μοντάζ και χρόνους προβολής. Είχε μόνο τον λόγο και με αυτόν τον λόγο δημιούργησε έναν κόσμο που άντεξε περισσότερο από αυτοκρατορίες, βασίλεια και ολόκληρους πολιτισμούς.
Η ερώτηση για το «πόσο χρόνο έδωσε στις γυναίκες» μοιάζει να παραβλέπει μια θεμελιώδη αλήθεια που πρέπει να είσαι όχι απλά ανιστόρητος αλλά ανίδεος για να μην την γνωρίζεις, γιατί ο Όμηρος το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν δημιούργησε έναν κόσμο χωρίς γυναικείες φωνές.Αντίθετα, μέσα στα έργα του βρίσκονται μερικές από τις πιο δυνατές και σύνθετες γυναικείες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Η Πηνελόπη δεν είναι μια γυναίκα που απλώς περιμένει παθητικά έρμαιο της τύχης της. Είναι σύμβολο ευφυΐας, πίστης και ψυχικής αντοχής.
Η Ανδρομάχη δεν είναι ένα πρόσωπο στο περιθώριο αλλά η ανθρώπινη φωνή μέσα στη φρίκη του πολέμου, η φωνή της αγάπης απέναντι στην καταστροφή.Τέλος η περίφημη Ελένη δεν είναι ένα απλό αντικείμενο πόθου αλλά μια τραγική μορφή, ένα αιώνιο ερώτημα γύρω από την ομορφιά, την επιθυμία, την ευθύνη και τη μοίρα.Αυτός είναι ο Όμηρος.
Δεν έγραψε χαρακτήρες για να υπηρετήσει μια σύγχρονη αντίληψη κοινωνικής αποδοχής. Έγραψε ανθρώπους με πάθη, αντιφάσεις, αδυναμίες, μεγαλείο και τραγωδία.
Ο Όμηρος βέβαια δυστυχώς για κάποιους δεν έγραψε για να υπηρετήσει την έννοια της «συμπερίληψης» όπως την αντιλαμβανόμαστε σήμερα, ούτε για να ανταποκριθεί σε κανόνες πολιτικής ορθότητας μιας εποχής που θα ερχόταν χιλιάδες χρόνια μετά και ακριβώς γι’ αυτό παραμένει ζωντανός.Γιατί η μεγάλη τέχνη δεν γεννιέται από την προσπάθεια να ικανοποιήσει πρόσκαιρες απαιτήσεις, κοινωνικές μόδες ή ιδεολογικά πλαίσια της στιγμής. Γεννιέται όταν ο δημιουργός τολμά να κοιτάξει βαθιά μέσα στην ανθρώπινη ύπαρξη.
Ο Όμηρος δεν είχε ούτε θα έχει ανάγκη να προσαρμοστεί σε σύγχρονες επιταγές και, ευτυχώς για την ανθρωπότητα, δεν θα μπορέσει ποτέ να εγκλωβιστεί σε αυτές.
Αν είχε δημιουργήσει με στόχο να ικανοποιήσει τις αντιλήψεις μιας συγκεκριμένης εποχής, το έργο του θα είχε χαθεί μαζί με εκείνη.
Αντίθετα, επειδή μίλησε για τα αιώνια ανθρώπινα ζητήματα τον έρωτα, τον θάνατο, την τιμή, την απώλεια, την προδοσία, τον πόλεμο, την οικογένεια, τον φόβο και την αναζήτηση της αθανασίαςπαραμένει ζωντανός για περισσότερο από τρεις χιλιάδες χρόνια.
Φυσικά, κάθε εποχή έχει δικαίωμα να διαβάζει ξανά τα μεγάλα έργα. Η τέχνη εκτός των άλλων υπάρχει και επειδή προκαλεί διάλογο και η εκάστοτε ερμηνεία είναι δικαίωμα του κάθε καλλιτέχνη.Όμως υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στην ερμηνεία και στην καταδίκη.
Ανάμεσα στη γόνιμη κριτική και στην αλαζονική απαίτηση να απολογηθεί ένας δημιουργός του αρχαίου κόσμου επειδή δεν ακολούθησε τις αντιλήψεις του δικού μας κόσμου.
Ο Όμηρος δεν χρειάζεται να περάσει από καμία σύγχρονη επιτροπή αξιολόγησης.
Έχει ήδη περάσει από τη δυσκολότερη δοκιμασία,τη δοκιμασία του πανδαμάτωρα χρόνου.Γιατί ο χρόνος είναι ο πιο αμείλικτος κριτής.Αυτοκρατορίες χάθηκαν. Βασιλιάδες ξεχάστηκαν. Ονόματα σβήστηκαν από την ιστορία.
Μία φωνή όμως έμεινε.
Η φωνή του Ομήρου.
Και αυτή η φωνή
δεν μετριέται με λεπτά κινηματογραφικού χρόνου,
δεν μετριέται με τις κάμερες της εποχής μας.
Μετριέται με αιώνες.
Και οι αιώνες έχουν ήδη αποφανθεί..
"Μισογύνης και σεξιστής ο Όμηρος", για ακόμη μια φορά η λαίλαπα της cancel κουλτούρας και της πολιτικής αν-ορθότητας ξαναχτυπά 
☆
Για χρόνια βλέπαμε τις ταινίες του Nolan μέσα από μία πολύ συγκεκριμένη οπτική, θαυμάζοντας την τεχνική του αλλά ταυτόχρονα ανεχόμενοι τη συντηρητική ματιά του. Η «πολιτική ουδετερότητα» που ευαγγελιζόταν δεν ήταν παρά ένα βολικό smokescreen για να προσπερνά, τρόπον τινά, τις δικές του προκαταλήψεις, αφού οι ταινίες του αναπαρήγαγαν συστηματικά έναν διάχυτο σεξισμό και την κλασική λευκή, ευροκεντρική κυριαρχία. Οι γυναίκες στο έργο του ήταν σχεδόν πάντα αναλώσιμες, τραγικά θύματα που «έπρεπε» να πεθάνουν μόνο και μόνο για να δώσουν κίνητρο στον «βασανισμένο» πρωταγωνιστή. Η απόφασή του να κάνει μια ριζική ( ; ) στροφή με την Οδύσσεια και να δώσει έναν τόσο εμβληματικό ρόλο στη Lupita, ανέδειξε την υποκρισία του συστήματος του οποίου αποτελούσε, και πιστεύω ότι συνεχίζει να αποτελεί, μέρος. Το backlash που δέχεται αυτή τη στιγμή από τη συντηρητική βάση των θαυμαστών του ελπίζω να είναι μάθημα για τον ίδιο. Ελπίζω να του δείξει ξεκάθαρα πώς η πολιτική που ακολουθούσε τόσα χρόνια γύρισε μπούμερανγκ. Όταν για δεκαετίες χαϊδεύεις τα αυτιά ενός κοινού που τρέφεται από τον αποκλεισμό και τη στερεοτυπική ανωτερότητα, είναι νομοτελειακό ότι οι ίδιοι άνθρωποι θα στραφούν εναντίον σου μόλις τολμήσεις να κάνεις ένα βήμα προς τη συμπερίληψη και την έμφυλη και φυλετική δικαιοσύνη.
☆
Όταν η έπαρση, η αμορφωσιά και η ανοησία θέλουν να κρυφτούν κι η χαρά δεν τις αφήνει. Γι' άλλη μια φορά, η επιλογή μαύρης ηθοποιού για τον ρόλο της ωραίας Ελένης δεν είναι ζήτημα "ρατσισμού - αντιρατσισμού", καλλιτεχνικής ελευθερίας και "συντηρητισμού", μοντέρνας ...αισθητικής και "παραδοσιοκρατίας". Είναι ζήτημα επιλογής μεταξύ της υποταγής στα καπρίτσια μιας αλαζονικής, αμόρφωτης και άκρως λογοκριτικής οικονομικής και κοινωνικής ελίτ από τη μια και της λογικής, της γοητείας του Ομήρου και της ελευθερίας της σκέψης από την άλλη.
☆
Η διαμάχη γύρω από την Οδύσσεια του Νόλαν συμβαίνει καθώς διαμαρτυρίες καταγράφονται γιατί ο ρόλος της Ωραίας Ελένης διανεμήθηκε σε μια Κενυάτισσα γεννημένη στο Μεξικό ηθοποιό, την Λουπίτα Νιόνγκο. Ακριβώς για τον χρώμα του δέρματός της, όμως την διάλεξε και ο σκηνοθέτης.
Δεν είναι δύο κόσμοι που συγκρούονται, αλλά οι δύο όψεις της ίδιας φυλετιστικής αντίληψης.
Η δε σπουδή του Νόλαν, να χρησιμοποιήσει την Οδύσσεια για κήρυγμα, είναι εντελώς προπαγανδιστική· θυμίζει λίγο ‘Λένι Ρίφενσταλ σε στεροειδή’.
Επιπλέον, οι δηλώσεις της ηθοποιού για τον Όμηρο και την υποτίμηση των γυναικών παραπέμπουν στην ίδια πολιτισμική ιδιοποίηση που εκείνοι καταγγέλλουν στους άλλους.
Τι δουλειά έχει ο αρχαϊκός Ελληνικός κόσμος, με τις σημερινές ιδεολογικές προκαταλήψεις…
Γενικώς, η κουλτούρα της εποχής, ακρωτηριασμένη από οποιαδήποτε αυθεντική δημιουργικότητα, αναλίσκεται σε τεχνικές επιφάσεις ισότητας. Λες και δεν υπάρχει μια πλουσιότατη παράδοση θρύλων, μύθων, και παραβολών πάνω στην οποία θα μπορούσε να οικοδομηθεί ένας αυθεντικός λόγος φυλετικής ισότητας, και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς του Αφρικανικού κόσμου. Τώρα που, ούτως ή άλλως, στις επόμενες δεκαετίες του 21ου αιώνα, θα βρεθεί σε ανοδική τροχιά.
Όμως όχι· πρέπει ντε και καλά να πετσοκόψει ο (λευκός, χορτασμένος, εστέτ) Νόλαν την κληρονομιά του Ομήρου.
Γιατί είναι η ‘πατροκτονία’, σ΄ ένα συμβολικό επίπεδο, που έχει καταστεί η εμμονή αυτού του ρεύματος. Όχι η αφοσίωση στην ισότητα, την ελεύθερη συνομιλία μεταξύ των πολιτισμών, ή την έμπνευση και τη δημιουργία.
Λιγότερα
