Η μέρα, η μνήμη και το υπερόπλο που εγκαταλείπεται στην αγοραία κλοπή. - "...Και σήμερα, περισσότερο από ποτέ, αυτό το κλειδί έχει όνομα: Μιχάλης Χαραλαμπίδης".
γράφει ο Κωνσταντίνος Καραγιάννης
Η έναρξη του 4ου Τακτικού Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ–Κινήματος Αλλαγής σήμερα, Παρασκευή 27 Μαρτίου 2026, δεν είναι μια απλή κομματική διαδικασία. Συμπίπτει ακριβώς με τη δεύτερη επέτειο από τον θάνατο του Μιχάλη Χαραλαμπίδη, ενώ το ίδιο το συνέδριο φέρει ξανά τον αριθμό «4», ενεργοποιώντας αναπόφευκτα τη μνήμη ενός άλλου 4ου – κι εμβληματικού – Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ το 1996. Η σύμπτωση δεν είναι μόνο ημερολογιακή. Δεν είναι ούτε μόνο συμβολική. Είναι σαν να επιστρέφει η ιστορία μέσα στην αίθουσα και να ζητά από την παράταξη όχι απλώς να θυμηθεί. Της επιτάσσει να καταλάβει.
Το ιστορικό βάθος αυτής της ημέρας είναι κάθε άλλο παρά αμελητέο. Το 4ο Συνέδριο του 1996 υπήρξε συνέδριο μετάβασης, τομή στην πορεία του ΠΑΣΟΚ, στιγμή αλλαγής εποχής. Μέσα σε εκείνη την ιστορική καμπή, ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης διατύπωσε μια από τις ελάχιστες παρεμβάσεις που δεν εξαντλούνταν στην εσωκομματική αριθμητική, αλλά άγγιζαν τον πυρήνα του ελληνικού προβλήματος: παραγωγική υστέρηση, εγκατάλειψη της περιφέρειας, έλλειμμα ιστορικής στρατηγικής, παραμόρφωση της πολιτικής σε διαχείριση. Γι’ αυτό και η μνήμη εκείνης της ομιλίας επιβιώνει -ευτυχώς- ακόμη. Όχι ως επετειακό απόσπασμα, αλλά ως ενοχλητική υπενθύμιση.
Και σήμερα, τριάντα χρόνια μετά, η ίδια η ομιλία του Νίκου Ανδρουλάκη απόψε αποκάλυψε γιατί ο Χαραλαμπίδης παραμένει επίκαιρος. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ μίλησε για «συντηρητικές πολιτικές που αυξάνουν τις ανισότητες», για πολιτικές που «πολλαπλασιάζουν τα αδιέξοδα της κοινωνίας και χαμηλώνουν τους ορίζοντες της Ελλάδας», για υπερκέρδη καρτέλ, για μισθούς που εξανεμίζονται από την ακρίβεια, για εκτόξευση των ενοικίων, για Ταμείο Ανάκαμψης «χωρίς παραγωγική ανασυγκρότηση», για δημογραφικό ως «υπαρξιακό ζήτημα» και για ανάγκη πολιτικής αλλαγής. Όλα αυτά δεν είναι άσχετα μεταξύ τους. Είναι ακριβώς το έδαφος πάνω στο οποίο είχε κινηθεί δεκαετίες πριν η σκέψη Χαραλαμπίδη.
Κι εδώ είναι που λέμε το «μπίνγκο». Διότι εδώ βρίσκεται και η αληθινή αδυναμία του σημερινού ΠΑΣΟΚ. Η ομιλία Ανδρουλάκη δείχνει ότι το κόμμα αναγνωρίζει τα συμπτώματα, αλλά δεν έχει ακόμη βρει την πυξίδα που τα ενώνει. Μιλά για παραγωγική ανασυγκρότηση, αλλά δεν μετατρέπει την έννοια αυτή σε συνολική ιδέα χώρας. Μιλά για το δημογραφικό, αλλά δεν το συνδέει οργανικά με την εγκατάλειψη της υπαίθρου, την περιφέρεια, την κοινωνική κινητικότητα και τον γεωπολιτικό ορίζοντα του ελληνισμού. Μιλά για τη δημοκρατία και τους θεσμούς, αλλά δεν τα εντάσσει πλήρως σε μια βαθύτερη πολιτισμική και ιστορική αυτογνωσία. Έτσι, τα όσα είπε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ακούγονται ως σωστή μεν καταγραφή προβλημάτων, όχι δε ακόμη όμως ως η μεγάλη σύνθεση. Και ακριβώς εκεί αρχίζει η δικαίωση του μέγιστου Χαραλαμπίδη.
Με άλλα κι απλά λόγια, η σημερινή ομιλία Ανδρουλάκη δεν διαψεύδει τον Χαραλαμπίδη. Τον επιβεβαιώνει εμμέσως. Ατημέλητα και αθέλητα. Σχεδόν – ως προς το χρέος της θέσης του προέδρου – ανώριμα. Τον επιβεβαιώνει ακριβώς επειδή δείχνει ότι τριάντα χρόνια μετά, το ΠΑΣΟΚ συνεχίζει να συναντά μπροστά του τα ίδια θεμελιώδη προβλήματα της χώρας, αλλά αδυνατεί να τα μετασχηματίσει σε ενιαία εθνική στρατηγική. Η σκέψη Χαραλαμπίδη παραμένει παρούσα στα θέματα, αλλά απούσα από την εσωτερική αρχιτεκτονική του λόγου. Παρούσα ως ύλη, απούσα ως μέθοδος. Παρούσα ως διάγνωση, απούσα ως πυξίδα.
Αυτό είναι και το πιο ουσιαστικό πολιτικό συμπέρασμα για το συνέδριο που άνοιξε σήμερα τις εργασίες του. Το ΠΑΣΟΚ μοιάζει να ψάχνει μπροστά του τον δρόμο, ενώ το κλειδί βρίσκεται ήδη πίσω του, στη δική του ιστορική μνήμη, σε μια σκέψη που ποτέ δεν αφομοίωσε πραγματικά. Ο Χαραλαμπίδης δεν προσφέρει ένα νοσταλγικό καταφύγιο ούτε μια ακόμη μορφή εσωκομματικής αγιογραφίας. Προσφέρει μια μέθοδο θέασης της Ελλάδας ως ενιαίου προβλήματος παραγωγής, δημοκρατίας, περιφέρειας, πολιτισμού, πατρίδας και ιστορικού προσανατολισμού. Αν αυτή η μέθοδος είχε αφομοιωθεί, η σημερινή ομιλία δεν θα ήταν μόνο καταγγελία της Νέας Δημοκρατίας και άθροισμα επί μέρους δεσμεύσεων. Θα ήταν πρόταση εθνικής σύνθεσης.
Γι’ αυτό ο συμβολισμός της ημέρας είναι τόσο αυστηρός. Στην επέτειο του θανάτου του Χαραλαμπίδη, το ΠΑΣΟΚ μιλά για την παρακμή, για τα αδιέξοδα, για την παραγωγική υστέρηση, για το δημογραφικό, για τους θεσμούς, για την περιφέρεια. Δηλαδή μιλά, χωρίς να το ομολογεί, μέσα στο πεδίο που εκείνος είχε ορίσει προ πολλού. Κι όμως, αντί να αναμετρηθεί ανοιχτά με αυτή τη σκέψη, δίνει την εντύπωση πως αγγίζει τις λέξεις, αλλά όχι ακόμη τον πυρήνα τους. Αυτό είναι το τέλμα: όχι η έλλειψη θεμάτων, αλλά η έλλειψη ενοποιητικού νοήματος.
Εδώ αποκτά πλήρη σημασία και η προειδοποίηση να μη γίνει η σκέψη Χαραλαμπίδη αντικείμενο «αγοραίας κλοπής». Γιατί αυτό συμβαίνει ήδη, όχι μόνο από μικρά σχήματα αριστερά και δεξιά που δανείζονται θραύσματα πατριωτισμού, γεωπολιτικής αγωνίας ή κριτικής της παρακμής, αλλά και από το ίδιο το ΠΑΣΟΚ όταν περιορίζεται σε αποσπασματική χρήση συγγενών θεματικών χωρίς το εσωτερικό σύστημα που τις συνδέει. Χρησιμοποιείς εύκολα τη φράση «παραγωγική ανασυγκρότηση». Δυσκολότερα παίρνεις μαζί της φυσικά το βάρος της περιφέρειας, το δημογραφικό, τον ελληνικό χώρο, την παιδεία, τη δημοκρατία, την αυτογνωσία, τη στρατηγική. Ρητορεύεις εύκολα την αγωνία σου για την πατρίδα. Δυσκολότερα κατανοείς τη μέθοδο που τη μετατρέπει σε δημιουργική πολιτική. Εκεί κρίνεται αν υπάρχει αφομοίωση ή απλή εκμετάλλευση.
Το αληθινό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο Ανδρουλάκης μίλησε σήμερα «σωστά». Είπε αρκετά σωστά και πολιτικά χρήσιμα πράγματα αλλά το θέμα είναι αλλού. Το ερώτημα είναι αν το ΠΑΣΟΚ μπορεί να υπερβεί το επίπεδο της σωστής απαρίθμησης και να ξαναβρεί έναν ιστορικό προσανατολισμό. Αν μπορεί να μετατρέψει τη διαπίστωση της παρακμής σε δημιουργικό εθνικό σχέδιο. Αν μπορεί να ξαναμιλήσει για την Ελλάδα όχι ως εκλογική αγορά και όχι ως σύνολο κοινωνικών κατηγοριών, αλλά ως ζωντανό ιστορικό σώμα που χρειάζεται σύνθεση, κατεύθυνση και νόημα. Εκεί βρίσκεται ακόμη το κλειδί. Και σήμερα, περισσότερο από ποτέ, αυτό το κλειδί έχει όνομα: Μιχάλης Χαραλαμπίδης.
Η μέρα, η μνήμη και το υπερόπλο που εγκαταλείπεται στην αγοραία κλοπή - radioaliveri1.gr
